به گزارش حیات به نقل از ایرنا، آمار شرکت کنندگان در مراسم تشییع رهبران بزرگ جهان هر یک گویای پیامهای سیاسی خاص خود است؛ مثلاً جمال عبدالناصر نماد غرور عربی بود با پنج میلیون نفر یا مراسم پاپ ژان پل دوم با شرکت سه تا چهار میلیون نفر که نماد قدرت جهانی کلیسای کاتولیک بود. در مراسم بدرقه و تشییع امام خمینی(ره) معمار کبیر انقلاب اسلامی حدود ۱۰ میلیون نفر شرکت کردند که نماد انقلاب اسلامی ایران بود.
اینک وداع و تشییع آیت الله خامنهای نشان محبوبیت ایشان در جامعه ایرانی و نماد ایرانیترین روحانی یک صد سال اخیر و ضد استکبارترین مبارز قرن بیست و یکم درجهان محسوب میشود. حالا رکوردشکنی شرکتکنندگان در مراسم رهبری شهید، این پیام خاص را دارد؛ این پدیده یک "سوگ مردمی و ملی" است که از متن باور و شیوههای زندگی اجتماعی مردم برخاسته، زنده، استمرار و تداوم دارد. از این رو سنت وداع و تشییع پیکر رهبران و بزرگان دینی و ملی در فرهنگ عزاداری ایران با تجلی معاصر در آئین وداع رهبری شهید بازنمایی شده است.
وداع و تشییع فرامرزی قائد شهید در میان رهبران و مسئولان عالیرتبه کشورها از نظر حضور مردم و از حیث طول مدت از وداع در مصلای تهران تا خاکسپاری در حرم امام رضا علیه السلام در مشهد مقدس (یک هفته)، بیشترین جمعیت را به خود اختصاص داده است. آیت الله خامنهای یگانه رهبری است که در دو کشور ایران و عراق بر روی دست میلیونها ایرانی و عراقی تشییع میشود. از ۱۹ استان در عراق، ١١ استان امروز (چهارشنبه ١٧ تیر) را برای حضور گسترده مردم در مراسم تعطیل اعلام کردهاند و پیکر رهبر شهید در نجف و کربلا، دو شهر مذهبی در جهان تشیع بدرقه و تشییع میشود.
آیت الله خامنهای یگانه رهبری است که مراسم تشییع، بدرقه و خاکسپاری ایشان از مرکز سیاسی کشور، تهران تا قم و خراسان رضوی (مشهد)، سه استان و از نظر مدت، یک هفته (سه روز وداع مردمی و بدرقه) را شامل می شود. ٢٠ قوم معروف و بیش از٥٠ زبان و گویش معروف ایران همه عزادار و در سوگ رهبر و پدر معنوی خویش حضور دارند. برخی آمارها حکایت از این حماسه حضور دارد؛ جابجایی بیش از ١٥ میلیون مسافر توسط مترو در تهران در ایام وداع، حضور میلیونی مردم در اقامه نماز در مصلای تهران، زنجیره بزرگ انسانی از تهراننو تا میدان آزادی و بزرگراه شهید لشکری به مسافت ٢٠ کیلومتر از چهار بامداد تا ساعت ١٨ دوشنبه ١٥ تیر در مراسم تشییع، حضور میلیونی مردم در قم از مسجد جمکران تا حرم حضرت معصومه (س) به مسافت هفت کیلومتر و از ساعت ٦ بامداد، و بالاخره در روز خاکسپاری از فرودگاه تا حرم امام رضا (ع) به مسافت هشت کیلومتر و خیل مشتاقان و عزاداران رهبری شهید. این حضور ترجمان همان گزارشگر خارجی است که نوشت؛ همه جهان در ایران حضور دارند.
سران و مقامات سیاسی، رهبران ادیان مختلف حدود ۱۰۰ کشور در مراسم تشییع، خاکسپاری و وداع با آیت الله خامنهای شرکت کردهاند. شرکت این همه مسئول از سراسر دنیا در شرایطی که کشور در حالت صلح دائمی و ثبات نیست و در اثر جنگ ظالمانه و تجاوزکارانه، بسیاری از زیرساختها از جمله فرودگاههای کشور آسیب جدی دیده است، یک ویژگی منحصربهفرد است. حضور نمایندگان عالیرتبه از کشورهایی که در جنگ آمریکا – اسرائیل علیه ایران بودهاند در مراسم تشییع و وداع با رهبری خود حامل پیام بزرگی از نشان قدرت سیاسی ایران و نفوذ و اعتبار رهبری شهید است. رسانههای مهم دنیا از تهدید و خط و نشان کشیدن رئیس جمهور تروریست آمریکا برای جلوگیری از حضور هیاتهای عالیرتبه کشورهای جهان در مراسم گزارش دادهاند. برگزاری مراسم با این چالشها و موانع خود یک رکورد جهانی است.
آئین تشییع و بدرقه رهبری شهید، ادامه حماسه اتحاد پرچمداران میدان و خیابان است. مردم مبعوث شده که بیش از ۱۲۰ روز (چهار ماه) از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون در خیابانها و میادین سراسر کشور حضور داشتهاند و با خلق حماسه میدان و خیابان، که پیشتر توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ثبت ملی شده است، اتحاد و انسجام ملی ایرانیان را در دفاع از استقلال و تمامیت ارضی «حول پرچم ایران» نشان دادند. این حماسه متعلق به همه مردم ایران است و قابل مصادره به نام جناح، جریان، نهاد و یا افراد خاصی نیست؛ صحنهای بزرگ از اتحاد و وفاق ملی ایرانیان است.
آئین تشییع، فراتر از یک مراسم سوگواری معمولی است؛ یک نقطه عطف معرفتی است که برای اکنون و فردای جامعه ایران به عنوان یک «ابررویداد» در مقیاس فراملی در حافظه تاریخی جمعی و در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت می شود. چرا که این حرکت چند بُعدی اجتماعی - سیاسی است که در آن عواملی چون شکلگیری هویت جمعی، انسجام اجتماعی، بسیج عمومی خودانگیخته، تشکیل سرمایه نمادین و مشروعیت ه صورت همزمان دیده میشود.
ثبت ملی مراسم تشییع و بدرقه رهبری شهید، عمل به انجام تکلیف قانونی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بر اساس برنامه هفتم پیشرفت کشور مبنی بر ثبت مکان رویداد جنگ و انقلاب اسلامی است. مکان رویدادهایی که در دوران انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ نقش مهمی در پیروزی انقلاب داشته اند؛ مثل میدان شهدا (ژاله – ۱۷ شهریور) در تهران و یا مقتل شهیدان جنگ و یا عملیات موفقیت آمیزی که در دوران جنگ هشت ساله بوده است.
ثبت ملی تشییع و بدرقه رهبری افزون بر دلایل فوق، ثبت حسینیه امام خمینی(ره)، محل زندگی و دفتر کار رهبری شهید و پردیس حکومتی ایران بوده است. پیشتر وزیر محترم میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی طی نامهای از مقام معظم رهبری حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای (مدظله) درخواست کردهاند که در صورت موافقت رهبری عزیز، حسینیه امام خمینی(ره) ثبت ملی و آن مکان به موزه بزرگ ایران تبدیل شود.
نهادینه سازی حافظه تاریخی، تثبیت روایت رسمی، تقویت هویت و انسجام ملی، حفاظت حقوقی و نهادی ثبت ملی گامی مهم و زمینه مسئولیت سازمانی را برای مستندسازی، نگهداری، حفاظت و روایتگری اسناد تاریخی را فراهم می سازد.
ثبت ملی «آئین تشییع و بدرقه رهبری شهید» ثبت و ماندگارسازی ایستادگی و مقاومت یک ملت و رهبر در برابر متجاوزان و دشمنان کشور است. قدرتمندترین ارتش دنیا، آمریکا به همراهی رژیم صهیونیستی و متحدان آنها علیه یک کشور در یک سال (۱۴۰۴) دو جنگ و یک کودتای داخلی (دیماه ۱۴۰۴) را بهراه انداختند. آنها به دنبال تغییر و تجزیه ایران بودند. یک ملت و رهبر آن در برابر تهاجم امپریالیسم آمریکا و صهیونیسم بین الملل و متحدان آنها ایستادگی کرد و با تمام توان از حاکمیت ملی و استقلال خود دفاع کرد. ثبت ملی آئین تشییع و بدرقه رهبری شهید بیانگر بپا خاستن یک ابرملت به نام ایران در برابر ابر قدرتهای زمان است. این مهم نشأتگرفته از آرمانها و عقاید یک ملت بزرگ است که در برابر دشمن یا پیروز میشویم یا در راه خدا و آرمانمان شهید میشویم که در هر دو حالت پیروزی از آن ماست.
این مراسم بازتولید مشروعیت نظام و نه یک فرد است که "دال مرکزی" آن مجموعهای از مفاهیمی چون شهادت، ایثار، مقاومت، ایستادگی، استقلال، خودباوری، استکبارستیزی، دشمنشناسی و غرور ملی نمایندگی میکند. فراموش نباید کرد در١٥٠ سال اخیر در تاریخ ایران هیچکدام از رهبران و حکمرانان ایران بر دست مردم کشور تشییع و در ایران به خاک سپرده نشدهاند جز امام خمینی(ره) و آیت الله خامنهای.
رهبری شهید، تئوریسین(نظریهپرداز) «نظریه تمدن نوین اسلامی» در قرن بیست و یکم بود. ایشان برای تحقق این نظریه پنج مرحله یعنی انقلاب اسلامی، نظام اسلامی، دولت اسلامی، جامعه اسلامی و تمدن اسلامی که مبتنی بر عدالت و معنویت و توحید است را مطرح کردند و زبان فارسی، ایران و صیانت از میراث فرهنگی را به عنوان ساز و کارهای مهم نیل به «تمدن نوین اسلامی» دانستند. رهبری شهید در کنار اسلام، نظام اسلامی، ایران و زبان فارسی را اصول و مؤلفه های راهبردی جمهوری اسلامی میدانستند.
ایشان زبان فارسی را زبان علم در مقیاس جهانی و ایران را مهد علم و دانش میدانستند. بر این اساس باید رهبری شهید را «ایرانیترین روحانی قرن» بنامیم. ایشان بیانات، دستورات، سفارشات رهبری شهید در حفاظت و صیانت میراث فرهنگی و تأکید مستمر ایشان بر انتقال گذشته تاریخی به نسلهای کنونی را از عوامل مهم «بقای ایرانی گری» میدانستند. ثبت ملی آئین تشییع و بدرقه رهبری شهید یعنی ثبت تاریخی نظریه تمدن نوین اسلامی در حافظه جمعی ملت ایران و صیانت از میراث فرهنگی است.
ثبت ملی آئینهای مردمی وداع، تشییع و سوگواری رهبر شهید در ایران براساس مؤلفه های بنیادین کنوانسیون ۲۰۰۳، پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس است. چرا که فقط موضوع ثبت یک مراسم رسمی، تشریفاتی یا یک واقعه تاریخی نیست. آنچه که در جریان وداع، تشییع و سوگواری شکل گرفته، مجموعهای گسترده از کنشهای جمعی، آئینها، بنیانهای فرهنگی، روایتها، نمادها و شیوههای مردمی ابراز اندوه، ارادت و سوگ است که با مشارکت گروههای مختلف جامعه و در گستره جغرافیایی وسیعی از کشور بروز یافته است.
تنوع صورتهای سوگواری، مرثیهخوانی، نوحهها، روایتهای شفاهی، نشانهها، نمادها، شیوههای بومی وداع و الگوهای متفاوت مشارکت مردمی در کشور، این رویداد را به یک پدیده چند لایه فرهنگی و اجتماعی تبدیل کرده است. این آئینها در پیوند مستقیم با حافظه جمعی، هویت اجتماعی و تاریخی، همبستگی و شیوه های فرهنگی جامعه ایرانی با فقدان و سوگ قرار دارند. بر این اساس آئینهای مردمی وداع، تشییع و سوگواری رهبر شهید در «ایران» از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ناملموس معاصر ایران در فهرست آثار ثبت ملی قرار می گیرد.
مشارکت گسترده مردم، انتقال دانش اجرایی مراسم (برنامهریزی، اجرای تشریفات، موسیقیها و نوحههای آئینی، تلاوت قرآن و.. )، اهمیت تاریخی و اجتماعی و تداوم عناصر فرهنگی و مذهبی سوگ و عزاداری و ماهیت آئینی و جمعی مراسم، همه را دربر دارد.
این نوشته را با ابیاتی از شعر رهبر شهیدمان، آیت الله سید علی خامنه ای (ره) که بیانگر حال و روز این ایام است خاتمه میدهم.
بگشای صفحهای دگر از دفتر جمال/ بیتی فزون بر این غزل ناتمام کن
بنمای ره به مُلک رضا، جان خسته را/ مرغ رمیده را به شکر خنده رام کن
دیری است زاشیانه جدا ماندهای «امین»/ غربت بس است رو سوی آن کوی و بام کن
و آنجا که آمد و شد خیل ملائک است/ کنجی گزین و تا به قیامت مُقام کن
* قائممقام وزیر و معاون میراث فرهنگی
نظر شما