به گزارش حیات به نقل از تسنیم، هرساله در 14 ژوئن مصادف با 24 خردادماه، روز جهانی اهدای خون برگزار میشود تا از میلیونها اهداکننده داوطلب و بدون چشمداشت مالی خون قدردانی شود؛ انسانهای نیکاندیشی که با سخاوت خود هر روز جان انسانهای بیشماری را نجات میدهند. نقش این افراد در نظامهای سلامت سراسر جهان حیاتی است و به تأمین نیاز بیماران در شرایط اضطراری نظیر جراحتهای ناشی از تصادفات، زایمان، جراحیها، درمان سرطان و مراقبتهای طولانیمدت بسیاری از بیماریها کمک میکنند.
شعار امسال این روز جهانی «یک قطره انسانیت؛ خون اهدا کنید، جانها را نجات دهید» است؛ این پیام یادآور میشود که اهدای خون فراتر از یک اقدام پزشکی جلوهای ارزشمند از همبستگی، نوعدوستی و مسئولیتپذیری اجتماعی بهشمار میآید. این پویش با الهام از این ایده است که هر اهداکننده بخشی از زنجیره نجاتبخشی است که ما را به یکدیگر پیوند میدهد و از جامعه انسانی محافظت میکند.
اگرچه پیشرفتهای علمی، توسعه فناوریهای آزمایشگاهی و ارتقای سامانههای ایمنی خون، فرایند انتقال خون را ایمنتر از هر زمان دیگری کرده است، اما تأمین خون سالم همچنان وابسته به افرادی است که بهصورت منظم، داوطلبانه و بدون دریافت هیچگونه پاداش مالی خون اهدا میکنند.
با این که بسیاری از کشورها همچنان با کمبود خون و دسترسی نابرابر به خون و فرآوردههای خونی ایمن مواجه هستند و اهدای خون داوطلبانه هنوز در بسیاری از کشورها به یک فرهنگ تبدیل نشده است، سالهاست که اهدای خون در ایران بهصورت کاملاً داوطلبانه انجام میشود و مردم کشورمان بهویژه هنگام وقوع حوادث، بحرانها و روزهای دشوار، با حضور در صفهای طولانی همدلی مقابل پایگاههای انتقال خون، روحیه ایثار و نوعدوستی خود را به نمایش میگذارند.
در همین راستا بهمناسبت روز جهانی اهداکنندگان خون، دکتر گیلدا اسمعیلی، معاون دفتر جذب و نگهداری اهداکنندگان سازمان انتقال خون ایران در گفتوگو با تسنیم، به بخشی از دستاوردهای کشور در زمینه اهدای خون پرداخت که مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید:
تسنیم: وضعیت اهدای خون در کشور ما نسبت به کشورهای دیگر چگونه است و چه پیشرفتهایی طی سالهای اخیر در این زمینه حاصل شده است؟
در سراسر جهان اهدای خون به چند شکل کلی انجام میشود. نخست، اهدای خون پولی است؛ یعنی فردی که خون اهدا میکند، در مقابل آن وجه نقد یا کالایی قابل تبدیل به پول دریافت میکند. این شیوه اساساً مورد تأیید و اعتماد سازمانهای معتبر انتقال خون در جهان نیست و هیچیک از نظامهای پیشرفته انتقال خون تمایلی به حرکت در این مسیر ندارند.
تا حدود 50 سال پیش و پیش از تأسیس سازمان انتقال خون در سال 1353، در کشور ما نیز این سیستم وجود داشت زیرا هیچ سازمان منسجم و نهاد نظارتی برای مدیریت و تأمین خون مورد نیاز بیماران وجود نداشت. به همین دلیل خون از هر طریقی که امکانپذیر بود تأمین میشد. بسیاری از افرادی که در آن زمان خون اهدا میکردند، الزاماً از سلامت کامل برخوردار نبودند و ممکن بود رفتارهای پرخطر داشته باشند؛ بنابراین از نظر سلامت جسمانی و معیارهای بهداشتی مورد قبول نبودند.
در مردادماه سال 1353 و با تأسیس سازمان ملی انتقال خون، اهدای خون پولی بهطورکامل حذف شد. دیگر مانند گذشته نبود که افرادی مقابل بیمارستانها بنشینند و خانواده بیمار برای تأمین خون مورد نیاز خود به آنها مراجعه کنند و بهازای دریافت خون مبلغی پرداخت کنند، این روش بهطورکامل کنار گذاشته شد،
با این حال، تعداد اهداکنندگان داوطلب هنوز بهاندازهای نبود که پاسخگوی نیاز کشور باشد، به همین دلیل سیستم دیگری تحت عنوان اهدای خون جایگزین یا فامیلی شکل گرفت. در این روش، اگر بیماری در بیمارستان نیاز به خون داشت، از خانواده یا اطرافیان او خواسته میشد افرادی را برای اهدای خون به مراکز انتقال خون معرفی کنند تا خون موردنیاز بیمار تأمین شود.
این روش نسبت به سیستم پولی بهتر بود، اما همچنان مشکلات خاص خود را داشت. ممکن بود فرد بیمار در میان اطرافیان خود شخص مناسبی برای اهدای خون نداشته باشد یا اطرافیانش شرایط لازم برای اهدای خون را نداشته باشند. بنابراین، اگرچه این شیوه تا حدی مشکل تأمین خون را برطرف میکرد، اما همچنان یک روش ایدهآل محسوب نمیشد.
در نهایت جهان به این نتیجه رسید که سیستم ایدهآل آن است که اهدای خون صددرصد داوطلبانه و بدون هیچگونه چشمداشت مادی یا شخصی انجام شود. یعنی فردی که برای اهدای خون مراجعه میکند، تنها با هدف کمک به نجات جان بیماران این کار را انجام دهد؛ نه برای کسب منفعت مالی، نه برای انجام آزمایشهای پزشکی و نه برای تأمین منافع شخصی دیگر. انگیزه اصلی باید صرفاً این باشد که فرد بداند با اهدای خون خود میتواند به نجات جان بیماران کمک کند و هر واحد خون اهدایی میتواند جان سه نفر را نجات دهد.
خوشبختانه کشور ما از زمستان سال 1386، با لطف خداوند، تلاش همکاران سازمان انتقال خون و همراهی مردم عزیز، به شاخص اهدای خون صددرصد داوطلبانه دست یافت. این موفقیت به عنوان یک دستاورد ملی و افتخار بزرگ به سازمان بهداشت جهانی نیز اعلام شد. اکنون نیز در نقشه جهانی اهدای خون داوطلبانه که توسط سازمان بهداشت جهانی منتشر میشود، کشورهایی که بیش از 99 درصد اهدای خون آنها به صورت داوطلبانه انجام میشود، با رنگ سبز پررنگ مشخص شدهاند. تمامی کشورهای پیشرفته و صاحبنام در حوزه انتقال خون در این گروه قرار دارند و خوشبختانه ایران نیز یکی از این کشورهاست.
این در حالی است که هنوز در برخی کشورهای منطقه، سیستمهای جایگزین و حتی اهدای خون پولی وجود دارد؛ اما در ایران همانند کشورهای توسعهیافته، اهدای خون به صورت صددرصد داوطلبانه انجام میشود.
تسنیم: وضعیت شاخصهای اهدای خون در ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا خون موردنیاز بیماران و بیمارستانها به طور مستمر و کافی تأمین میشود؟
در سطح جهان، شاخص اهدای خون معمولاً بهازای هر یکهزار نفر جمعیت سنجیده میشود، در زمان حاضر این شاخص در کشور ما حدود 26 واحد خون بهازای هر یکهزار نفر جمعیت است، بهعبارت دیگر، بهازای هر یکهزار نفر جمعیت، سالانه 26 واحد خون اهدا میشود.
ممکن است برخی کشورها اعداد بالاتری مانند 40 یا 50 واحد در هزار نفر داشته باشند، اما همین میزان 26 در هزار برای کشور ما کاملاً مطلوب و پاسخگوی نیازهای درمانی است؛ اکنون نیز خوشبختانه در زمان حاضر کمبودی از نظر تأمین خون مورد نیاز بیماران وجود ندارد و این میزان اهدای خون نیاز کشور را به خوبی پوشش میدهد.
تسنیم: همزمان با آغاز جنگ تحمیلی سوم، ماه رمضان و تعطیلات نوروزی را در پیش داشتیم که این ایام سالانه بر میزان اهدای خون افراد جامعه تأثیرگذار است و از میزان آن میکاهد؛ عملکرد شبکه خونرسانی در دوران جنگ رمضان چگونه بود و اهدای خون مردم در این دوران در چه وضعیتی قرار داشت؟
علیرغم انتظاری که شاید بسیاری از افراد داشتند و تصور میکردند در آن شرایط با بحران خون مواجه شویم، خوشبختانه هیچگاه با بحران تأمین خون روبهرو نشدیم.
بر اساس دستورالعملهای موجود، در بانک خون سازمان انتقال خون باید همواره حداقل به اندازه نیاز سه روز کشور ذخیره خون وجود داشته باشد. هر زمان که میزان ذخایر از این حد کمتر شود، شرایط بحرانی تلقی میشود. در زمان آغاز جنگ رمضان، حدود 9 اسفندماه، ذخایر خون کشور معادل نیاز پنج روز مصرف بود اما این میزان بهتدریج و روزبهروز افزایش پیدا کرد؛ بهطوری که از 18 اسفندماه به بعد، هیچ روزی نبود که کمتر از هفت روز ذخیره خون در اختیار داشته باشیم. بنابراین در هیچ مقطعی با بحران مواجه نشدیم.
از سوی دیگر، میزان مراجعه اهداکنندگان خون نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش قابل توجهی داشت و خوشبختانه هیچ مشکلی در زمینه تأمین خون مورد نیاز بیماران ایجاد نشد و خون موردنیاز همه بیماران و مصدومان با کمک و همدلی مردم و تلاش همکاران، تأمین شد.
تسنیم: در زمان حاضر کشور در زمینه جذب اهداکنندگان خون با چالش خاصی مواجه است؟
برخی چالشها در این مسیر وجود دارند اما هیچ گاه باعث نشدهاند که فرآیند اهدای خون و تأمین خون موردنیاز بیماران با وقفه یا بحران مواجه شود.
یکی از این چالشها، پایین بودن نسبی شاخص اهدای خون بانوان در کشور است؛ طبیعتاً نیمی از جمعیت کشور را بانوان تشکیل میدهند و بخش قابل توجهی از مصرفکنندگان خون نیز خانمها هستند؛ چرا که به دلایل فیزیولوژیک و همچنین عوارض مرتبط با بارداری و زایمان، در طول زندگی خود ممکن است بیشتر به دریافت خون نیاز پیدا کنند.
با توجه به اینکه بانوان نیمی از جمعیت فعال جامعه را تشکیل میدهند، انتظار میرود حدود نیمی از اهداکنندگان خون نیز از میان بانوان باشند. این اتفاق در بسیاری از کشورهای توسعهیافته جهان رخ داده است و در برخی کشورهای اروپایی حتی بیش از 50 درصد اهداکنندگان خون را بانوان تشکیل میدهند اما متأسفانه در کشور ما، با وجود حضور فعال و درخشان بانوان در بسیاری از عرصههای اجتماعی، سهم آنان در اهدای خون هنوز پایین است بهطوری که در زمان حاضر تنها حدود 5 درصد از کل اهداکنندگان خون کشور را بانوان تشکیل میدهند، به همین دلیل، همواره یکی از اهداف و اولویتهای سازمان انتقال خون افزایش مشارکت بانوان در اهدای خون بوده است.
تسنیم: با وجود تأمین کافی خون در کشور در شرایط فعلی، چرا بر حضور بانوان در اهدای خون تأکید میشود؟
زیرا مطالعات علمی نشان دادهاند که خون اهدایی بانوان، بهطور متوسط از سلامت بیشتری برخوردار است و احتمال وجود برخی رفتارهای پرخطر و درنتیجه خطر آلودگیهای قابل انتقال در آن کمتر از جمعیت مردان است.
علاوه بر این، بانوان نقش بسیار مهمی در فرهنگسازی در خانواده دارند. اگر مادر یک خانواده اهداکننده خون باشد، میتواند تأثیر بسیار مثبتی بر سایر اعضای خانواده و بهویژه فرزندان خود بگذارد برای مثال کودکی که از سنین پایین مشاهده میکند مادرش بهطور منظم برای اهدای خون مراجعه میکند، با این فرهنگ آشنا میشود و احتمال اینکه در آینده خود نیز به یک اهداکننده خون تبدیل شود، بسیار بیشتر خواهد بود.
تسنیم: شاید یکی از دلایل پایین بودن این شاخص، تصور شیوع بالای کمخونی در زنان باشد؛ این باور بر شاخص اهدای خون بانوان تأثیرگذار بوده است؟
بله یکی از مهمترین دلایل، وجود برخی باورهای نادرست در جامعه است. بسیاری از بانوان تصور میکنند که دچار کمخونی هستند، حتی در شرایطی که هیچ آزمایش یا تشخیص پزشکی چنین موضوعی را تأیید نکرده باشد.
این در حالی است که پیش از اهدای خون، تمامی داوطلبان توسط پزشک معاینه و ارزیابی میشوند. همچنین میزان هموگلوبین خون بانوان نیز اندازهگیری میشود و تنها در صورت داشتن شرایط استاندارد اجازه اهدای خون داده میشود.
برای بانوان در سنین باروری نیز طبق دستورالعمل خاصی که پزشک تشخیص میدهد مکمل آهن پس از اهدای خون در نظر گرفته میشود تا ذخایر آهن بدن سریعتر جایگزین شود بنابراین نگرانی خاصی از بابت بروز کمخونی ناشی از اهدای خون وجود ندارد.
البته عواملی مانند ترس از سوزن، ترس از خون و برخی نگرانیهای مشابه نیز در کاهش مشارکت بانوان مؤثر است که نیازمند فرهنگسازی و آموزش بیشتر است.
تسنیم: شرایط اهدای خون بانوان چیست؟
شرایط عمومی اهدای خون از نظر سن، وزن و وضعیت سلامت جسمانی در بانوان و آقایان تفاوت چندانی با یکدیگر ندارد. تمامی افراد بالای 18 سال که از سلامت جسمانی مناسب برخوردار باشند، توسط پزشک واجد شرایط تشخیص داده شوند و حداقل 50 کیلوگرم وزن داشته باشند، میتوانند خون اهدا کنند. فواصل اهدای خون هر 8 هفته یکبار است؛ مشروط به آن که تعداد دفعات آن در طول یکسال حداکثر برای آقایان چهار بار و برای خانمها سه بار باشد.
تنها مواردی که بانوان را در اهدای خون متمایز میکند، وضعیت بارداری و شیردهی آنهاست. بانوان در دوران بارداری مجاز به اهدای خون نیستند، همچنین اگر مادری پس از زایمان در حال شیردهی باشد، تا پایان دوران شیردهی نباید خون اهدا کند اما اگر به نوزاد خود شیر ندهد حتی 6 هفته پس از زایمان نیز میتواند برای اهدای خون مراجعه کند،
همچنین بانوانی که سابقه سقط جنین داشته باشند، تا شش ماه پس از سقط مجاز به اهدای خون نیستند و پس از پایان این مدت، در صورت داشتن سایر شرایط لازم، میتوانند خون اهدا کنند.
انتهای پیام//
نظر شما