به گزارش حیات به نقل از ایرنا، پاییز که به روزهای سرد خود نزدیک می‌شود، بسیاری از زیستمندان طبیعت برای گذراندن زمستان به دنبال پناهگاهی امن می‌گردند، در دل کوه‌ها و در اعماق غارها، خفاش‌ها نیز خود را برای گذراندن دوره‌ای حساس از زندگی آماده می‌کنند، دوره‌ای که کوچک‌ترین اختلال در آن می‌تواند بقای این پستانداران پرنده را با خطر مواجه کند.
خفاش‌ها از جمله جانورانی هستند که برخی گونه‌های آنها با کاهش دمای هوا و کمبود منابع غذایی وارد خواب زمستانی می‌شوند، در این دوره، فعالیت‌های متابولیکی بدن، ضربان قلب و دمای بدن آنها کاهش می‌یابد تا بتوانند با مصرف حداقل انرژی، ماه‌های سرد سال را پشت سر بگذارند.
غارها به دلیل برخورداری از شرایط دمایی نسبتاً پایدار، رطوبت مناسب و دور بودن از نوسانات شدید محیطی، از مهم‌ترین زیستگاه‌های زمستان‌گذرانی خفاش‌ها به شمار می‌روند، اما این پناهگاه‌های طبیعی همیشه از مداخلات انسانی در امان نیستند، ورود غارنوردان، روشن کردن چراغ‌ها، ایجاد سروصدا و حتی نزدیک شدن به کلونی‌های خفاش‌ها می‌تواند آرامش آنها را برهم بزند.
توقف غارنوردی برای حفظ آرامش خفاش‌ها
در همین راستا، غارنوردان ایران همزمان با آغاز فصل سرما و شروع دوره خواب زمستانی خفاش‌ها، فعالیت‌های میدانی و اکتشافی خود را در غارهای محل زیست این گونه‌ها به‌طور موقت متوقف کرده‌اند.
کارگروه غارشناسی ایران نیز با هدف ترویج فرهنگ حفاظت از این زیستمندان، پویش ملی کلاه‌ها روی زمین را راه‌اندازی کرده است، در این پویش، غارنوردان به‌صورت نمادین کلاه‌های ایمنی خود را روی زمین می‌گذارند تا پایان موقت یک فصل کاوش و اکتشاف در غارها را اعلام کنند، اقدامی که نشان می‌دهد گاهی بهترین راه برای حفاظت از طبیعت، فاصله گرفتن از آن و فراهم کردن فرصت آرامش برای زیستمندان است.
بر اساس اعلام کارگروه غارشناسی ایران، تاریخ اجرای نمادین این پویش در آخرین روز هفته منتهی به ۲۰ آبان در نظر گرفته شده است. البته زمان دقیق آغاز خواب زمستانی خفاش‌ها با توجه به گونه و شرایط اقلیمی مناطق مختلف متفاوت است.
کارگروه‌های غارشناسی استان‌ها نیز به مشارکت در این پویش و اطلاع‌رسانی درباره اهمیت حفاظت از خفاش‌ها دعوت شده‌اند.
خفاش‌ها پستاندارانی با نقشی مهم در تعادل طبیعت
خفاش‌ها تنها پستاندارانی هستند که توانایی پرواز فعال دارند و از نظر تنوع گونه‌ای، دومین راسته بزرگ پستانداران پس از جوندگان محسوب می‌شوند، بر اساس مطالعات جانورشناسی، تاکنون حدود ۵۲ گونه خفاش در ایران شناسایی شده است که در خانواده‌های مختلفی قرار می‌گیرند، البته تعداد گونه‌های ثبت‌شده در منابع علمی با پیشرفت مطالعات و شناسایی گونه‌های جدید ممکن است تغییر کند.
خفاش‌ها در بخش‌های مختلف ایران، از مناطق کوهستانی و جنگلی تا نواحی گرم و خشک و جزایر جنوبی کشور پراکنش دارند، برخی گونه‌ها غارها را برای استراحت و تشکیل کلونی انتخاب می‌کنند و برخی دیگر در شکاف صخره‌ها، درختان و ساختمان‌های متروکه پناه می‌گیرند.
از گونه‌های شناخته شده خفاش در ایران می‌توان به خفاش نعل‌اسبی بزرگ، خفاش نعل‌اسبی کوچک، خفاش گوش‌موشی، خفاش دم‌موشی و خفاش میوه‌خوار اشاره کرد.
بیشتر خفاش‌های ایران حشره‌خوار هستند و به همین دلیل نقش مهمی در کنترل طبیعی جمعیت حشرات و آفات کشاورزی دارند، آنها با شکار شبانه حشرات، به حفظ تعادل اکولوژیک و کاهش نیاز به استفاده از آفت‌کش‌های شیمیایی کمک می‌کنند، تنها برخی گونه‌ها، از جمله خفاش میوه‌خوار، از میوه‌ها و بخش‌هایی از گیاهان تغذیه می‌کنند.
خواب زمستانی، دوره‌ای حساس برای بقای خفاش‌ها
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های زیستی برخی خفاش‌ها، ورود به دوره خواب زمستانی است، در این دوره، حیوان با کاهش فعالیت‌های حیاتی، انرژی ذخیره شده در بدن خود را برای ادامه حیات مصرف می‌کند، در چنین شرایطی، بیدار شدن ناگهانی خفاش بر اثر ورود انسان، نور یا سر و صدا می‌تواند موجب افزایش ضربان قلب و مصرف ذخایر انرژی شود.
از آنجا که این حیوان در طول خواب زمستانی فرصت محدودی برای جبران انرژی از دست رفته دارد، تکرار چنین اختلال‌هایی ممکن است ذخایر چربی بدنش را پیش از پایان زمستان به اتمام برساند و شانس بقای آن را کاهش دهد، البته همه خفاش‌ها خواب زمستانی ندارند و برخی گونه‌ها در فصل سرد به مناطق گرم‌تر مهاجرت می‌کنند یا با استفاده از ذخایر انرژی خود به فعالیت ادامه می‌دهند.
ضرورت حفاظت از زیستگاه‌های زیرزمینی
غارها تنها پدیده‌هایی زمین‌شناختی و جاذبه‌هایی برای گردشگری و ماجراجویی نیستند، بلکه اکوسیستم‌هایی حساس با مجموعه‌ای از زیستمندان به شمار می‌روند، حفاظت از این زیستگاه‌ها مستلزم توجه به نیازهای گونه‌هایی است که شاید در نگاه نخست چندان به چشم نیایند، اما نقش مهمی در پایداری طبیعت دارند.
در این میان، پویش کلاه‌ها روی زمین را می‌توان نمونه‌ای از مسئولیت‌پذیری فعالان طبیعت‌گردی دانست، جایی که غارنوردان برای حفظ حیات یک گونه، موقتاً از علاقه و فعالیت خود چشم‌پوشی می‌کنند، این اقدام همچنین یادآور یک اصل مهم در حفاظت محیط‌زیست است، طبیعت برای ادامه حیات همیشه به حضور و مداخله انسان نیاز ندارد، گاهی کافی است انسان اجازه دهد طبیعت مسیر طبیعی خود را طی کند.
پویش ملی کلاه‌ها روی زمین
به گزارش روابط عمومی سازمان حفاظت محیط‌زیست، با فرا رسیدن فصول سرد و آغاز زمستان، خفاش‌ها وارد دوره خواب زمستانی می‌شوند و به همین دلیل بسیاری از فعالیت‌های غارنوردی در غارهای ایران به منظور حفاظت از این زیستمندان آسیب‌پذیر، به‌طور موقت تعلیق خواهد شد.
کارگروه غارشناسی ایران ضمن احترام به این اقدام ارزشمند، امسال برای نخستین بار پویش ملی کلاه‌ها روی زمین را راه‌اندازی کرده است تا فرهنگ حفاظت از خفاش‌ها و محیط زیست در سطح ملی ترویج شود.
در این پویش، غارنوردان به صورت نمادین در آخرین روز هفته منتهی به بیستم آبان ماه کلاه‌های خود را روی زمین می‌گذارند و پایان یک فصل کاوش و اکتشاف را گرامی می‌دارند.
با توجه به اینکه تاریخ دقیق آغاز خواب زمستانی خفاش‌ها بسته به گونه و شرایط اقلیمی متغیر است، این تاریخ به عنوان یک میانگین در نیمکره شمالی و به‌ویژه ایران انتخاب شده است.
کارگروه‌های غارشناسی استان‌ها نیز دعوت شده‌اند تا با انتشار پوستر و اطلاع‌رسانی به موقع، در ارتقای آگاهی عمومی درباره اهمیت حفاظت از خفاش‌ها مشارکت کنند.
انتهای پیام//
نظر شما