به گزارش حیات به نقل از ایرنا، کلاش یا گیوه از پاپوش‌های قدیمی ایرانیان است که در مناطق مختلف کشور با شیوه‌های متفاوتی تولید می‌شده است.
کلاش کلهری نیز به‌عنوان یکی از نمونه‌های بومی این پاپوش، بخشی از فرهنگ و هنر دست مردمان منطقه را بازتاب می‌دهد و در کنار شکل سنتی، گونه مدرن آن نیز گسترش یافته است.
کلاش کلهری در نشست شورای ملی ثبت وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی که پنجم مهرماه ۱۴۰۵ برگزار شد، در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسید.
در این نشست چهار اثر دیگر استان شامل آیین صلح و سازش با تکیه بر قرآن کریم، عروسان و مهارت وربافی نیز ثبت ملی شدند و مستندات مربوط به گستره فرهنگی آیین «دالک اول بهار» که پیش‌تر به‌صورت مشترک با استان ایلام ثبت شده بود، تکمیل شد.
احیای بافت سنتی کلاش کلهری نیازمند توجه ویژه است
میثم رجبی، نویسنده و پژوهشگر کرمانشاهی، با اشاره به پیشینه کلاش اظهار کرد: کلاش در زبان کُردی و گیوه در زبان فارسی، از پاپوش‌های قدیمی مردم ایران است، اما نوع بافت، زیره و طرح آن در مناطق مختلف تفاوت دارد. در میان مردم کُرد کلهر نیز نوعی کلاش وجود دارد که در طول زمان تغییراتی را تجربه کرده است.
وی افزود: در گذشته زیره کلاش کلهری از چند لایه پوست ساخته می‌شد که با قرار گرفتن روی یکدیگر، زیره‌ای محکم ایجاد می‌کردند، اما در حدود یک قرن اخیر و با گسترش تولید لاستیک، به‌تدریج لاستیک منجید جایگزین زیره چرمی شد.
این پژوهشگر با اشاره به تغییر مواد اولیه در بافت کلاش گفت: در شیوه قدیمی، از پشم گوسفند و موی بز برای تولید این پاپوش استفاده می‌شد، اما با گسترش کشت پنبه در منطقه، نخ پنبه‌ای به‌تدریج جایگزین نخ‌های پشمی شد.
رجبی ادامه داد: در مراحل بعدی، استفاده از زیره‌های صنعتی کفش و نخ‌های ابریشمی نیز در تولید کلاش رواج یافت و گونه‌ای از آن با عنوان «کلاش قلاب‌باف» شکل گرفت. برخلاف شیوه سنتی که با جوال‌دوز بافته می‌شد، در این نوع از قلاب برای بافت استفاده می‌شود.
وی با بیان اینکه کمرنگ شدن شکل سنتی کلاش کلهری و ناآگاهی از پیشینه نوع مدرن آن، زمینه انجام پژوهش درباره این پاپوش را فراهم کرد، افزود: هدف از این تحقیق، شناخت بهتر این میراث و مستندسازی ویژگی‌ها و روند تغییرات آن بود.
این نویسنده و پژوهشگر کرمانشاهی تصریح کرد: در ادامه این پژوهش، پرونده‌ای برای ثبت کلاش کلهری در فهرست میراث ناملموس کشور تهیه شد و مستندات مورد نیاز گردآوری شد. با همکاری فعالان صنایع دستی و کارشناسان میراث فرهنگی استان، از جمله دکتر عزیز مصطفایی، روند ثبت ملی این اثر به نتیجه رسید.
رجبی با تأکید بر ضرورت صیانت از شیوه سنتی بافت کلاش کلهری اظهار کرد: شکل سنتی این پاپوش به توجه ویژه نیاز دارد؛ چرا که تا دهه ۱۳۴۰ در منطقه بازار مشخصی برای فروش آن وجود نداشت و خانواده‌ها کلاش مورد نیاز خود را می‌بافتند.
وی افزود: در گذشته تقریباً در هر خانواده دست‌کم یک نفر با مهارت بافت کلاش آشنا بود و هنوز هم بسیاری از سالمندان منطقه این فن را به‌خوبی به یاد دارند. باید از تجربه و دانش این افراد برای حفظ این هنر و انتقال آن به نسل جوان استفاده کرد.
این پژوهشگر ادامه داد: در همین راستا، گفت‌وگوهایی با چند آموزشگاه صنایع دستی در شهرستان اسلام‌آبادغرب انجام شده است تا زمینه احیای شیوه سنتی بافت کلاش فراهم شود و این مهارت بار دیگر در میان نسل‌های جدید رواج پیدا کند.
رجبی درباره وضعیت گونه مدرن کلاش نیز گفت: کلاش قلاب‌باف در سال‌های اخیر گسترش خوبی داشته و اکنون در بیشتر استان‌های کشور تولید می‌شود که بخش قابل توجهی از بافندگان آن را زنان تشکیل می‌دهند.
وی سادگی طرح کلاش کلهری را یکی از عوامل گسترش این شیوه تولید دانست و افزود: سادگی ساختار و طرح این پاپوش باعث شده است که بافت قلاب‌باف آن مورد استقبال قرار گیرد و در مناطق مختلف توسعه پیدا کند.
این نویسنده و پژوهشگر کرمانشاهی با اشاره به گستره جغرافیایی کلاش کلهری اظهار کرد: این اثر با محوریت مردمان مادنشین و در گستره استان‌های کرمانشاه، ایلام، کردستان، آذربایجان غربی، لرستان و بخش‌هایی از خاک عراق، با مرکزیت اسلام‌آبادغرب به‌عنوان درخواست‌دهنده، به ثبت ملی رسیده است.
رجبی در پایان با انتقاد از بی‌توجهی به ظرفیت‌های اقتصادی صنایع دستی گفت: صنایع دستی می‌تواند نقش قابل توجهی در اقتصاد کشور داشته باشد، اما در بسیاری از حوزه‌ها آن‌گونه که شایسته است مورد حمایت قرار نمی‌گیرد.
وی افزود: طرح کلاش کلهری نیز مورد استفاده تولیدکنندگان چینی قرار گرفته و محصولاتی با کیفیت پایین‌تر تولید و در بازارهای داخلی عرضه می‌شود؛ موضوعی که ضرورت حمایت از تولیدکنندگان بومی، حفظ اصالت این پاپوش و معرفی بهتر ظرفیت‌های صنایع دستی کشور را دوچندان می‌کند.
انتهای پیام//
نظر شما