به گزارش حیات به نقل از فارس، درگیریها در تنگه هرمز فقط به شناورهای رزمی، موشک و قایقهای تندرو محدود نیست؛ در چند روز گذشته، دو سامانه بدونسرنشین آمریکایی به یکی از مهمترین نقاط درگیری فناوری در منطقه تبدیل شدهاند.نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران ابتدا از بهدامانداختن یک زیردریایی بدونسرنشین آمریکایی از نوع «دایو-الدی» خبر داد و یک روز بعد اعلام کرد یک شناور سطحی بدونسرنشین «سیلدرون» با شماره بدنه ۵۸۳۸ را در ورودی تنگه هرمز هدف قرار داده است.اهمیت این دو اتفاق فقط در خود شناورها نیست؛ هر دو، بخشی از رویکرد جدید آمریکا برای جایگزین کردن بخشی از مأموریتهای پرهزینه شناورهای سرنشیندار با شبکهای از سامانههای خودکار، حسگرها و هوش مصنوعی هستند.
دایو-الدی بهعنوان یک غنیمت فناورانه اهمیت دارد
نخستین اتفاق، به دایو-الدی مربوط میشود؛ یک وسیله زیرسطحی خودکار ساخت شرکت اندوریل که برای مأموریتهای طولانی شناسایی و عملیات زیرسطحی طراحی شده است.نیروی دریایی سپاه در اطلاعیه خود اعلام کرد این شناور را در ورودی تنگه هرمز به دام انداخته و به غنیمت گرفته است. تصاویر منتشرشده از این شناور نیز در رسانههای ایرانی بازتاب یافت.اهمیت این اتفاق زمانی بیشتر روشن میشود که روایت واشنگتن را کنار آن بگذاریم.سنتکام اصل از دست رفتن شناور را رد نکرد، اما اعلام کرد دایو-الدی دچار نقص فنی شده و پس از آنکه در آب از کار افتاد، نیروهای ایرانی آن را در اختیار گرفتند. مقام آمریکایی همچنین مدعی شد این مدل قدیمیتر بوده و داده حساس یا تجهیزات سونار و رادار طبقهبندیشده نداشته است.با این حال، رویترز گزارش داد که حتی با فرض قدیمی بودن مدل، در اختیار گرفتن فیزیکی چنین سامانهای برای ایران امکان مطالعه سختافزار، سازوکارهای مکانیکی و طراحی آن را فراهم میکند. این خبرگزاری به سابقه ایران در بررسی و مهندسی معکوس تجهیزات آمریکایی نیز اشاره کرده است.بنابراین ارزش اصلی این غنیمت الزاماً در آن نیست که ایران یک «زیردریایی جنگی» به دست آورده باشد؛ ارزش مهمتر، دسترسی فیزیکی به یک نمونه واقعی از فناوری خودکار زیرسطحی است.رویترز به نقل از شرکت اندوریل یادآوری کرده که این سامانه برای فعالیت تا ۱۰ روز در شرایط دشوار طراحی شده است؛ در مقابل، مقام آمریکایی تلاش کرده اهمیت نمونه از دسترفته را با اشاره به قدیمی بودن و نقص فنی آن کاهش دهد. همین اختلاف روایت، نشان میدهد مسئله صرفاً یک شناور گمشده نیست، بلکه به ارزش اطلاعاتی یک سامانه بدونسرنشین در جنگ فناوری مربوط میشود.
سیلدرون نشان داد چشمهای بدونسرنشین هم هدف هستند
یک روز بعد، نیروی دریایی سپاه اعلام کرد یک سیلدرون با شماره بدنه ۵۸۳۸ را در ورودی تنگه هرمز مورد اصابت قرار داده و مأموریت آن را ناکام گذاشته است. سپاه پاسداران، این شناور را سیلدرون اکسپلورر معرفی کرد؛ شناوری سطحی و حدوداً ۷ متری که برای مأموریتهای شناسایی، مراقبت و آگاهی از محیط دریایی به حسگرها، دوربینها و سامانههای ارتباطی مجهز میشود.اهمیت سیلدرون از اندازه آن نمیآید. شرکت سازنده میگوید این شناورها میتوانند ماهها بدون سوختگیری در دریا باقی بمانند و با ترکیب رادار، دوربین، سامانه شناسایی خودکار کشتیها و الگوریتمهای هوش مصنوعی، شناورها را کشف، طبقهبندی و دنبال کنند.در چنین معماریای، یک شناور کوچک میتواند به یک گره جمعآوری داده تبدیل شود و اطلاعات خود را به شبکه فرماندهی منتقل کند.نیروی دریایی آمریکا از سال ۲۰۲۲ رسماً استفاده از سیلدرون را در خلیج فارس توسعه داد و آن را در کنار برنامه «تَسک فورس ۵۹» برای ادغام سامانههای بدونسرنشین و هوش مصنوعی به کار گرفت. نیروی دریایی آمریکا همان زمان تأکید کرده بود که سیلدرون دارای حسگر، رادار و دوربین برای ناوبری و جمعآوری داده است و فناوری آن تجاری محسوب میشود.
حتی پیش از این، ایران در سال ۲۰۲۲ دو بار مستقیماً با این سامانهها درگیر شده بود. در مرداد آن سال، نیروی دریایی آمریکا اعلام کرد یک شناور پشتیبانی سپاه به نام شهید بازیار یک سیلدرون را یدک کشیده و قصد توقیف آن را داشته است.چند روز بعد نیز آمریکا اعلام کرد ناو جماران دو سیلدرون را در دریای سرخ در اختیار گرفته و سپس آنها را بازگردانده است. بنابراین آنچه امروز در هرمز رخ داده، یک اتفاق کاملاً بیسابقه نیست؛ بلکه ادامه برخورد چندساله ایران با شبکه رو به گسترش شناورهای بدونسرنشین آمریکاست.
ایران این بار فقط با یک قایق آمریکایی طرف نبود
دستاورد مهمتر ایران را باید در کنار هم گذاشتن دو اتفاق اخیر دید. از یک طرف، یک سامانه زیرسطحی خودکار آمریکایی بهدلیل نقص فنی در منطقه از کار افتاد و طبق روایت هر دو طرف، در اختیار آمریکا باقی نماند؛ از طرف دیگر، سپاه از هدف قرار دادن یک سیلدرون سطحی خبر داد. این دو رخداد، دو لایه متفاوت از فناوری دریایی آمریکا، یعنی عملیات زیرسطحی و پایش سطحی، را در کانون فعالیت نیروهای ایرانی قرار دادهاند.این نکته از نظر فناوری مهم است، زیرا آمریکا دقیقاً با تکیه بر همین سامانههای کوچک در حال تغییر مدل حضور دریایی خود است.هدف، استفاده بیشتر از تعداد زیادی وسیله کمهزینهتر و بدون سرنشین برای ایجاد پوشش اطلاعاتی گسترده و کاهش نیاز به حضور دائمی شناورهای بزرگ و سرنشیندار است.در نتیجه، وقتی ایران یک سامانه از این شبکه را شکار یا هدف قرار میدهد، موضوع فقط یک ربات کوچک نیست؛ یک گره از زنجیره حسگر، ارتباطات، هوش مصنوعی و فرماندهی دریایی مورد آزمایش قرار میگیرد.
نقطه ضعف آمریکا فقط از دست دادن یک ربات نیست
در عین حال، نباید از این رخداد نتیجه گرفت که سامانههای آمریکایی بیاثر یا ناکارآمدند. حتی نیروی دریایی آمریکا اعلام کرده بود سیلدرونها برای افزایش پوشش اطلاعاتی با هزینه بسیار کمتر از شناورهای سرنشیندار طراحی شدهاند. اما گزارشهای رسمی دولت آمریکا نشان میدهد معماری گسترده سامانههای خودکار دریایی هنوز با مشکلات جدی روبهروست.دفتر حسابرسی دولت آمریکا در گزارش ژوئن ۲۰۲۶ اعلام کرد نیروی دریایی در توسعه سامانههای رباتیک و خودکار دریایی با ناهماهنگی در اولویتگذاری و ساختارهای سازمانی جزیرهای مواجه است و تغییرات مورد نظر برای توسعه سریعتر و تکرارشونده این سامانهها تا مارس ۲۰۲۵ بهطور کامل اجرا نشده بود.این ضعف، بهخصوص زمانی اهمیت پیدا میکند که سامانههای متعدد سطحی، زیرسطحی، ماهوارهای و هوش مصنوعی قرار است به یک شبکه واحد تبدیل شوند.به این ترتیب، ارزش ماجرای اخیر در تنگه هرمز را نباید صرفاً با اندازه سیلدرون یا دایو-الدی سنجید.ایران در چند روز گذشته توانسته است، هم یک سامانه زیرسطحی پیشرفته آمریکایی را بهعنوان غنیمت معرفی کند و هم یک شناور سطحی بدونسرنشین را هدف قرار دهد.اهمیت این رخدادها در نهایت به یک تغییر مهم در میدان نبرد دریایی برمیگردد: حسگرهای کوچک، رباتهای خودکار و دادهای که از دریا جمع میکنند، خودشان به بخشی از میدان نبرد تبدیل شدهاند و ایران در هرمز نشان داده که این لایه از فناوری را نیز بهعنوان یک هدف عملیاتی جدی دنبال میکند.
منابع
https://www.local10.com/news/politics/2026/09/15/us-military-says-it-destroyed-2-small-iranian-boats-trying-to-steal-a-drone/https://www.saildrone.com/platform/explorerhttps://www.saildrone.com/capabilities/maritime-domain-awarenesshttps://www.navy.mil/DesktopModules/ArticleCS/Print.aspx?Article=3144078&ModuleId=523&PortalId=1https://www.navy.mil/Press-Office/News-Stories/Article/2914322/navcent-expands-unmanned-integration-operates-saildrone-in-arabian-gulf/https://www.gao.gov/products/gao-26-109014https://www.gao.gov/assets/gao-26-108457.pdfhttps://www.congress.gov/118/meeting/house/117651/witnesses/HHRG-118-AS00-Wstate-JenkinsR-20240916.pdfhttps://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/06/19/3693216/https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/06/19/3693711/
نظر شما