به گزارش حیات به نقل از فارس، موضوع حجاب و پوشش بانوان در طول تاریخ ایران، همواره یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران حوزه تاریخ و فرهنگ بوده است. شواهد تاریخی نشان میدهد از دوران مادها و پارسها گرفته تا اشکانیان، ساسانیان و سپس دوره اسلامی، پوشش بانوان متناسب با فرهنگ، شرایط اجتماعی و باورهای هر دوره، جایگاه ویژهای در جامعه ایرانی داشته است.در همین راستا، خبرنگار فارس برای بررسی پیشینه تاریخی حجاب در ایران، با پوریا اسماعیلی مدرس گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی، گفتوگو کرده است.
حجاب؛ بخشی جداییناپذیر از فرهنگ و هویت ایرانی
پوریا اسماعیلی، مدرس گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی در گفتوگو با خبرنگار فارس با اشاره به اهمیت موضوع حجاب، اظهار کرد: حجاب و پوشش بانوان در طول تاریخ اهمیت زیادی داشته و در رابطه با این موضوع میتوان بحث کرد، نشستهای طولانی برگزار کرد و کتابها و مقالات متعددی نوشت.وی با اشاره به فرهنگ ایرانیان، افزود: حجاب، جزئی از فرهنگ جدانشدنی ایرانیان بوده که از زمان باستان تا امروز، هویت زن ایرانی بر این اساس شکل گرفته است. این موضوع، مسئلهای جدید نیست، بلکه پیشینه آن به دوران پیش از اسلام بازمیگردد.
روایت تاریخ از پوشش زنان در ایران باستان
مدرس گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی استان کرمانشاه با اشاره به تاریخچه حجاب، تصریح کرد: گرچه در متون تاریخی ایران باستان به صورت رسمی با واژه «حجاب» به معنای امروزی که در دوران اسلامی مطرح شد، روبهرو نیستیم، اما گزارشهای مورخان، آثار تاریخی و تصاویر برجایمانده از آن دوران نشان میدهد که پوشش، جایگاه بسیار مهمی داشته است.وی ادامه داد: اگرچه حجاب و پوشش آن دوران به شکل امروزی نبوده، اما شواهد تاریخی نشان میدهد لباس زنان و حتی مردان، پوششی مناسب و کامل داشته و حفظ وقار و پوشیدگی در جامعه از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است.
از مادها تا پارسها؛ پوششی متناسب با فرهنگ ایرانی
اسماعیلی با اشاره به دورههای مختلف تاریخی، گفت: با عبور از دوران مادها و رسیدن به پارسها و همچنین گذر از اشکانیان و ساسانیان، به این نتیجه میرسیم که افراد پیراهنهایی بلند بر تن داشتند که پاها را میپوشاند و یا از پوستین به عنوان چادری کوتاه استفاده میکردند. همچنین در برخی موارد، دامنهایی با رنگهای متنوع بر تن داشتند که نشاندهنده تنوع پوشش در آن دوران است.
روایت مورخان از پوشش بانوان اشراف
وی با اشاره به پوشش بانوان طبقه اشرافی، بیان کرد: براساس گزارش مورخان، بانوان متناسب با طبقه اجتماعی و جایگاه اشرافی خود، پوشش ویژهای داشتند. ویل دورانت نیز در کتاب «تاریخ تمدن» مینویسد که زنان طبقه بالای اجتماع تنها با تختروانهای روپوشدار از خانه خارج میشدند و تلاش میکردند خود را از دید مردان دور نگه دارند.
اشکانیان؛ تداوم پوشش و وقار بانوان
مدرس گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی با اشاره به تداوم حجاب در دوره اشکانیان، خاطرنشان کرد: در این دوره نیز وضعیت حجاب پایدار بود. بانوان علاوه بر پیراهنهایی با یقه باز، چادر نیز بر سر داشتند.وی افزود: مجسمهای از بانوان دوره اشکانی که در موزه پارنیه دمشق نگهداری میشود، نوع پوشاک زنان آن دوره را به تصویر کشیده است. همچنین بانوان اشکانی عمامهای بر سر میگذاشتند و نوار فلزی بر روی پیشانی خود میبستند. رشتههایی از جواهر و زیورآلات نیز برای زیبایی استفاده میشد، اما در نهایت، پوششی کامل و مناسب داشتند.
پوشش زنان در دوره ساسانی
اسماعیلی با اشاره به دوره ساسانی گفت: براساس برخی شواهد تاریخی، زنان در دوره ساسانی نیز صورت خود را میپوشاندند و این شیوه تا زمان ظهور اسلام ادامه یافت؛ موضوعی که پس از ورود اسلام، به تکامل بیشتری رسید.وی ادامه داد: زنان ساسانی عرقچینهایی بر سر میگذاشتند که مستقیماً روی سر قرار میگرفت و بانوانی که موهای بلند داشتند، با استفاده از توری، از موهای خود محافظت میکردند.
حجاب در دوره اسلامی؛ پیوند سنت ایرانی و آموزههای دینی
مدرس گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی استان کرمانشاه با اشاره به تداوم حجاب در دوران اسلامی افزود: در دوره اسلامی، همزمان با حکومت امویان، عباسیان و سلسلههای همعصر آنها از جمله آلبویه، غزنویان، سامانیان و صفاریان، این شیوه پوشش همچنان رعایت میشد و از جایگاه ارزشمندی برخوردار بود.وی ادامه داد: دیوارنگارههای سمرقند نشان میدهد بانوان در آن دوران تنپوشهایی بر تن داشتند که پوشش کامل آنان را حفظ میکرد. همچنین بر روی بشقابهای فلزی بهجا مانده از دوره ساسانی نیز تداوم این نوع پوشش قابل مشاهده است و این آثار نشان میدهد حجاب و پوشش، بر اساس نوع نگاه مردم به دین و فرهنگ، از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است.
حتی هنگام کار در مزارع نیز پوشش حفظ میشد
اسماعیلی با اشاره به تداوم این الگو در دوره اسلامی گفت: این شیوه پوشش، الگویی برای دوران اسلامی شد و با توجه به ایدئولوژی پذیرفتهشده آن دوران، از این تنپوشها بهخوبی بهره گرفته میشد.وی افزود: براساس گزارش مورخان، زنان حتی هنگام فعالیت در مزارع نیز از پیراهنهای بلند و شلوارهای گشاد استفاده میکردند؛ موضوعی که نشان میدهد پوشش مناسب، تنها محدود به حضور در اجتماع یا مراسم رسمی نبوده، بلکه در فعالیتهای روزمره نیز رعایت میشده است.
تنوع پوشش در دوره ایلخانان و سامانیان
مدرس گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی با اشاره به تنوع پوشش بانوان در دورههای مختلف تاریخی، بیان کرد: در دوره ایلخانان نیز وضعیت حجاب به همین صورت بود و با وجود تغییر حکومتها، نوع پوشش تفاوت چندانی نکرد.وی ادامه داد: بانوان پیراهنهایی بلند تا زیر زانو با آستینهای گشاد بر تن داشتند و در دوره سامانیان نیز از مقنعههای سرخ و سیاه، حاشیهدوزی و نواردوزی استفاده میکردند که در شهر نیشابور عرضه میشد.
گسترش چادر؛ نمادی از هنر و تمدن ایرانی
اسماعیلی با اشاره به رواج چادر در ایران، خاطرنشان کرد: انواع و اقسام چادرها در دوره سامانیان رواج یافت و گسترش چشمگیری پیدا کرد؛ به گونهای که به سراسر ایران ارسال میشد و حتی صادرات قابل توجهی داشت.وی افزود: برای نمونه، «قبای گیلانی» از محصولات شناختهشده آن دوران بود و لباسهایی با پوشش مناسب، رنگهای متنوع و زردوزیهای زیبا طرفداران فراوانی داشت که جلوهای از هنر، فرهنگ و تمدن ایرانی را به نمایش میگذاشت.
پوشش بانوان در دوره سلجوقیان
مدرس گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی استان کرمانشاه در ادامه، بیان کرد: در دوره سلجوقیان، شخصی به نام عبدالرحمان صوفی در کتاب «صورالکواکب» با نقاشیهای خود به پوشش مناسب بانوان این دوره اشاره کرده است.وی تصریح کرد: همچنین فرهنگ ترکی که در این دوره گسترش یافت و پس از آن فرهنگ مغولی، هر یک بر تنوع پوشاک تأثیر گذاشتند، اما در مجموع، پوشش بانوان همچنان از ویژگیهای مناسب و متناسب با فرهنگ جامعه برخوردار بود.در بخش سوم و پایانی، گفتوگو از دوره زندیه و قاجار آغاز میشود و با جمعبندی دیدگاه پوریا اسماعیلی درباره حجاب بهعنوان بخشی از هویت ملی و تاریخی ایرانیان به پایان میرسد.
از زندیه تا قاجار؛ تداوم پوشش در میان اقوام ایرانی
مدرس گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی استان کرمانشاه با اشاره به تنوع پوشش در میان اقوام و قبایل مختلف ایران، افزود: با گذر زمان و بررسی دورههای پس از سلجوقیان، از جمله زندیه، قاجار و دیگر ادوار تاریخی، مشاهده میکنیم که پوشش بانوان همچنان متناسب با فرهنگ ایرانی حفظ شده و تنها از نظر طرح، رنگ و نوع دوخت، متناسب با فرهنگ اقوام و شرایط جغرافیایی، تنوع بیشتری پیدا کرده است.وی ادامه داد: با توجه به شرایط سیاسی و اجتماعی هر دوره، نوع پوشش نیز دستخوش تغییراتی میشد، اما اصل پوشیدگی همواره حفظ شده و این موضوع یکی از ارزشمندترین جلوههای فرهنگ و تمدن ایرانزمین به شمار میرود.
حجاب؛ پیوند ناگسستنی هویت ایرانی و فرهنگ اسلامی
اسماعیلی با تأکید بر جایگاه حجاب در فرهنگ ایرانی، گفت: فرهنگ ارزشمند ایران بر پایه حجاب و پوشش شکل گرفته و حجاب، بخشی از هویت ملی ایرانیان است که پس از ظهور اسلام، پیوندی ناگسستنی با آموزههای دینی پیدا کرد.وی افزود: بر همین اساس، وظیفه ماست که این هویت تاریخی و فرهنگی را به هر نحو ممکن حفظ کنیم و با اقدامات فرهنگی مناسب، در راستای آگاهیبخشی به جامعه گام برداریم و اجازه ندهیم بیهویتی مورد نظر فرهنگ غربی، جایگزین هویت تاریخی و تمدنی ایران شود.
منابع تاریخی، گواه تداوم فرهنگ پوشش در ایران
مدرس گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی با اشاره به اهمیت بهرهگیری از اسناد و منابع تاریخی، اظهار کرد: آنچه امروز درباره پیشینه حجاب در ایران بیان میشود، بر پایه گزارشهای مورخان، آثار باستانی، نقوش، مجسمهها، دیوارنگارهها و دیگر اسناد تاریخی است؛ شواهدی که نشان میدهد پوشش در دورههای مختلف تاریخ ایران، همواره جایگاه ویژهای در زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم داشته است.وی خاطرنشان کرد: مطالعه این منابع، تصویری روشن از تداوم فرهنگ پوشش در ایران ارائه میدهد و نشان میدهد این موضوع، محدود به یک دوره تاریخی خاص نبوده، بلکه در طول قرنها استمرار یافته است.
رسالت مورخان؛ روایت درست تاریخ برای نسل امروز
اسماعیلی در پایان با اشاره به ضرورت تبیین صحیح تاریخ برای جامعه، گفت: گرچه هویت تاریخی و فرهنگی ایرانیان از بینرفتنی نیست و ریشه در تمدن این سرزمین دارد، اما ممکن است برخی در گذر زمان از آن فاصله گرفته باشند و امروز با پدیده بیحجابی مواجه باشیم.وی افزود: وظیفه مورخان، جامعهشناسان و پژوهشگران این است که با استناد به منابع معتبر تاریخی، این واقعیت را به شیوهای صحیح برای مردم تبیین کنند تا نسل امروز بداند فرهنگ حجاب و پوشش، بخشی از فرهنگ زن اصیل ایرانی است؛ فرهنگی که قرنها در تاریخ این سرزمین استمرار داشته و به یکی از مؤلفههای هویت ایرانی تبدیل شده است.
نظر شما