به گزارش حیات به نقل از ایرنا، به طور حتم، ریشه توجه ویژه رهبر شهید ایران آیتالله خامنهای به حوزه علم و فناوری را باید در یک دکترین استراتژیک جستوجو کرد که ایشان سالها پیش با استناد به حدیث شریف "العِلمُ سُلطانٌ" مطرح کردند.
مبنایی معرفتی که تأکید میکند هر کس علم را بیابد دست قدرت خواهد داشت و هر کس آن را نیابد، دیگران بر او چیره خواهند شد.
در این دیدگاه، قدرت ملی، امنیت پایدار و استقلال اقتصادی کشور به طور مستقیم به میزان پیشرفت علمی و توانایی تبدیل علم به فناوری و ثروت و تجاریسازی نوآوریها گره خورده است.
بر همین اساس نیز، گفتمان نهضت نرمافزاری، تولید علم و سپس حرکت به سوی اقتصاد دانشبنیان در طول سه دهه گذشته همواره به عنوان اولویت اول آن شهید والامقام در دیدارهای عمومی و خصوصی ایشان با فعالان زیستبوم نوآوری و فناوری کشور مطرح بود.
لذا اگر بخواهیم نگاه رهبر انقلاب به علم و فناوری را در یک جمله خلاصه کنیم، باید گفت ایشان این حوزه را نه یک امر تزئینی، بلکه مزیت راهبردی و زیربنای پیشرفت کشور میدانستند و در بیانات متعدد خویش همواره، علم را بهعنوان منشأ عزت ملی، قدرتآفرینی، حلکننده مشکلات و موتور حرکت کشور به سمت استقلال واقعی معرفی میکردند.
نگاهی که به گفته عماد احمدوند، دبیر ستاد نانو و میکرو معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری علاوه بر نقش رهبر شهید در توسعه فناوری نانوی ایران، تنها یک نگاه آموزشی یا دانشگاهی نبود، بلکه بخشی از یک منظومه فکری کلان برای پیشرفت کشور به شمار میرفت.
وی با اشاره به منظومه فکری رهبر معظم انقلاب، ایشان را منادی نگاهی کلان و فراگیر به مقوله علم دانست و گفت: «برخلاف برخی برداشتهای سنتی و تقلیلگرایانه که علم را در حصار علوم دینی محصور میکنند، نگاه رهبر انقلاب به دانش، نگاهی جامع، تمدنی و جریانساز است.»
لذا در این چارچوب، از نگاه رهبر فقید، کشور زمانی میتواند در برابر فشارها، تحریمها و فشارهای بیرونی مقاوم بماند که بر توان درونی، نیروی انسانی نخبه، دانشگاه، پژوهش، فناوری و اقتصاد دانشبنیان تکیه کند. به همین دلیل است که در سالهای مختلف، مسئله شتاب علمی، جلوگیری از عقبماندگی فناورانه، حمایت از پژوهشگران و میدان دادن به جوانان نخبه، جزو محورهای ثابت سخنان ایشان بوده است.
رهبر انقلاب در طول این سالها بارها بر این نکته تأکید کردند که علم باید به فناوری، فناوری باید به محصول و محصول باید به ثروت و رفاه عمومی منجر شود و این نگاه، در واقع عبور از علم صرفاً آموزشی به سمت علم نافع، مسئلهمحور و ثروتآفرین است و این نگاه نیز در سالهای اخیر به ویژه در حمایت از شرکتهای دانشبنیان و زیستبوم نوآوری کشور برجستهتر شد.
از نهضت نرمافزاری تا اقتصاد دانشبنیان؛ یک خط ممتد تاریخی
اما توجه رهبر شهید انقلاب به علم و فناوری، محدود به یکی دو سال اخیر یا مقطعی خاص نبود بلکه دارای سابقهای ممتد و ریشهدار بود. از طرح مباحثی چون نهضت نرمافزاری و تولید علم در دهههای گذشته تا تأکید بر مرجعیت علمی، شتاب علمی، بومیسازی فناوریهای راهبردی و در سالهای اخیر و البته توسعه اقتصاد دانشبنیان که همه در یک خط فکری روشن قابل مشاهده است.
در مقاطع مختلف، ایشان دانشگاهها، مراکز پژوهشی، نخبگان، مخترعان، شرکتهای فناور و مدیران اجرایی را مورد خطاب قرار میدادند که علم را از مرحله مقاله و پژوهش صرف عبور دهند و به حل مسائل کشور پیوند زنند.
در این روایت، فناوریهای پیشرفته، شرکتهای نوپا، هستههای فناور، مراکز رشد و شرکتهای دانشبنیان، اجزای یک نقشه بزرگتر هستند و آن ساختن ایران قوی بر پایه دانایی و نوآوری بود.
همین رویکرد بود که به تدریج «دانشبنیان» را از یک اصطلاح تخصصی به یک کلیدواژه مهم در ادبیات سیاستگذاری کشور تبدیل کرد. در این نگاه، دانشبنیان فقط یک برچسب اقتصادی نیست؛ بلکه الگویی برای تبدیل استعداد ایرانی به محصول، اشتغال، ارزش افزوده و اقتدار ملی است.
دیدار با فناوران؛ فراتر از تشریفات، برای شنیدن درد دلها
یکی از نکات مهم در توجه رهبر انقلاب به حوزه علم و فناوری، اختصاص وقت کافی برای دیدارهای مستقیم با فناوران، نخبگان، فعالان شرکتهای دانشبنیان و زیستبوم نوآوری بود و این دیدارها نه تنها هیچگاه جنبه نمادین نداشت، بلکه به طور معمول به فرصتی برای ارائه دستاوردها، بیان دغدغهها، طرح موانع و شنیده شدن گلایهها و پیشنهادها تبدیل شده بود.
در روایت بسیاری از فعالان این حوزه، اهمیت این جلسات در آن است که مسائل مختلف آنها از دشواریهای تأمین مالی و بازار گرفته تا مشکلات مقرراتی، بروکراسی اداری، نیاز به حمایت حقوقی، مسئله بیمه، صادرات، خرید تضمینی محصولات داخلی و مقابله با واردات بیضابطه کالاهای مشابه خارجی بیواسطه و در سطح عالی کشور شنیده شد.
رهبر انقلاب در این دیدارها معمولاً دو کار را همزمان انجام دادهاند؛ اول ایجاد امید و اعتمادبهنفس در میان جوانان و فناوران و دوم مطالبهگری از مسئولان برای رفع موانع و حمایت واقعی و این ترکیب دلگرم کردن نیروهای جوان و تکلیف مشخص برای دستگاههای اجرایی باعث شد دیدارهای رهبر شهید با فعالان عرصه نوآوری در کشور، صرفاً یک برنامه تشریفاتی نباشد، بلکه در عمل به بخشی از فرآیند هدایت و پشتیبانی از زیستبوم فناوری کشور تبدیل شود.
بازدید از نمایشگاههای فناورانه؛ مشاهده عینی پیشرفت
اما یکی دیگر از جلوههای مهم راهبرد رهبر شهید، اهتمام ایشان به بازدید از نمایشگاههای دستاوردهای علمی و فناورانه بود. این بازدیدها معمولاً از بازتاب گستردهای نیز برخوردار بود، چرا که در آنها تصویری عینی از ظرفیت جوانان ایرانی در حوزههایی مانند فناوری نانو، زیستفناوری، تولید دارو، تجهیزات پزشکی، هوافضا، هوش مصنوعی، صنایع الکترونیک، انرژی، صنایع پیشرفته، کشاورزی نوین و فناوریهای راهبردی به نمایش درمیآمد.
ویژگی مهم این بازدیدها این بود که رهبر فقید غالبا گفتوگوی مستقیم با فناوران و صاحبان ایده داشتند و فقط شنونده گزارش رسمی مدیران نبودند، بلکه در موارد متعدد، از خود جوانان نخبه، پژوهشگران و تولیدکنندگان درباره جزئیات طرح، مسیر تجاریسازی، مشکلات تولید، وضعیت بازار و موانع پیشرو سؤال میکردند.
همین تماس مستقیم با نوآوران و فناوران و نخبگان، بار دیگر نشان میدهد که توجه ایشان به حوزه فناوری، توجهی میدانی و مسئلهمحور بود.
البته بازدید از نمایشگاههای فناوری، در عین حال کارکردی نمادین و راهبردی نیز داشت به طوریکه این پیام را به جامعه، مدیران و فعالان اقتصادی منتقل کرد که پیشرفت علمی و تولید فناورانه، موضوعی در حاشیه نیست، بلکه در متن اولویتهای کشور قرار دارد.
حمایت از دانشبنیانها؛ تأکید بر رفع موانع، نه فقط تحسین دستاوردها
همچنین رهبر انقلاب بارها در سخنان خود در طول این سالها تاکید داشتند که حمایت از شرکتهای دانشبنیان نباید در حد شعار باقی بماند و کشور برای بهرهگیری از ظرفیت این شرکتها باید زنجیرهای از حمایتهای واقعی را فعال کند؛ از تسهیل مجوزها و اصلاح مقررات گرفته تا تأمین مالی، سفارشگذاری، خرید محصولات داخلی، کمک به صادرات و میدان دادن به جوانان خلاق که همه اینها حکایت از هوشمندی ایشان در مدیریت راهبردی حوزه علم و فناوری در کشور بود.
ایشان در سالهای اخیر، بهویژه در پی برجسته شدن نقش اقتصاد دانشبنیان در حل مسائل کشور، تأکید داشتند که این شرکتها میتوانند در عرصههای مختلف از جمله درمان، صنعت، انرژی، کشاورزی، محیط زیست، فناوری اطلاعات و امنیت غذایی نقشآفرین باشند.
از این منظر در نگاه آن رهبر فرزانه، دانشبنیانها فقط بازیگران یک بازار تخصصی نیستند؛ بلکه بخشی از راهحل ملی برای عبور از مشکلات ساختاری اقتصاد محسوب میشوند.
همچنین یکی از محورهای ثابت در بیانات ایشان، حمایت از تولید داخلی باکیفیت و جلوگیری از بیاعتنایی به توان فناوران بومی بوده است. در این چارچوب، وقتی یک محصول فناورانه ایرانی توان رقابت دارد، باید از آن حمایت شود و دستگاهها بهجای ترجیح راهحل خارجی، به ظرفیت داخلی میدان دهند.
بخشهایی از مضامین پر تکرار رهبر شهید درباره علم و فناوری
توجه رهبر انقلاب به علم و فناوری، محدود به سالهای اخیر نبود بلکه از سابقهای طولانی برخوردار است. ایشان از اوایل دهه ۸۰ شمسی، کلیدواژههایی چون نهضت نرمافزاری و شکستن مرزهای دانش را وارد ادبیات سیاستگذاری کشور کردند.
به عنوان نمونه در پانزدهم مردادماه ۱۳۹۲ در دیدار با اساتید دانشگاهها با مروری بر این مسیر فرمودند:
«بنده از حدود ده دوازده سال پیش، یک حرکتی را برای تشویق علم و علمگرایی و تولید علم شروع کردم... هدف این است که ما به مرجعیت علمی در جهان برسیم.»
این خط فکری نشان میدهد که پیشرفت علمی کشور نه یک اتفاق تصادفی، بلکه محصول یک طراحی راهبردی و اصرار مداوم بر عبور علم از لایههای صرفاً تئوریک به سمت پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه بوده است.
از نمایشگاه تا میدان عمل؛ روایت بازدید تاریخی مهر ۱۳۹۸
یکی از نقاط عطف در پیوند مستقیم رهبری با زیستبوم نوآوری، بازدید تفصیلی و دو ساعته ایشان از نمایشگاه شرکتهای دانشبنیان و فناوریهای برتر (ایرانساخت) در شانزدهم مهرماه ۱۳۹۸ بود. در این برنامه که ۳۰ غرفه از فناوریهای پیشرفته در حوزههای نانو، زیستفناوری، هوافضا و الکترونیک حضور داشتند، ایشان با سعهصدر با فناوران به گفتوگو پرداختند.
رهبر فقید در پایان همان بازدید، در یادداشتی ثبت کردند:
«جلوهی درخشان استعداد ایرانی و همّت انقلابی را در این نمایشگاه دیدیم... یقیناً خواهید توانست به مشکلات اقتصادی کشور پایان دهید.»
ایشان همچنین خرید کالای خارجی دارای مشابه باکیفیت داخلی را «حرام شرعی و قانونی» اعلام کردند تا بزرگترین مانع بازارسازی برای محصولات دانشبنیان را با فتوایی راهبردی برطرف کنند.
دانشبنیان؛ نسخه شفابخش اقتصاد ملی
اما با توسعه زیستبوم فناوری، رهبر انقلاب در اول فروردینماه ۱۴۰۱ با نامگذاری سال به عنوان «تولید؛ دانشبنیان، اشتغالآفرین»، این حوزه را به طور رسمی به عنوان اولویت اول اجرایی کشور معرفی کردند. متعاقب آن، در دیدار با نخبگان تحصیلی در بیست و هفتم مهرماه ۱۴۰۱ فرمودند:
«میتوان برای همه مشکلات کشور راه حل علمی پیدا کرد... دانشبنیان کردنِ بخشهای مختلف اقتصادی از جمله کشاورزی و صنعت، کلید حل مشکلات است.»
ایشان در همین دیدار، «دیدن اثر کار و حل مسئله» را بزرگترین پاداش و انگیزه برای ماندگاری نخبگان در کشور برشمردند و خواستار بسترسازی مسئولان برای تحقق این مهم شدند.
فراخوان برای «خیزش جدید علمی» و هوش مصنوعی در مهر ۱۴۰۳
اما جدیدترین گام عملیاتی در این مسیر، در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب در یازدهم مهرماه ۱۴۰۳ برداشته شد. ایشان با اشاره به شتاب بالای علم در جهان، مأموریت جدیدی را ابلاغ فرمودند:
«امروز مهمترین وظیفه و جهاد نخبگان، ایجاد یک نهضت و خیزش جدید علمی است.»
در این دیدار، ایشان بر ورود جدی نخبگان به عرصههای راهبردی مانند هوش مصنوعی، توسعه سواحل مکران و همچنین امنیت غذایی تأکید کرده و تصریح کردند که جریان نخبگی در کشور باید دائماً حفظ و تکثیر شود.
بر همین اساس نیز تلفیق نگاه راهبردی، سابقه ممتد تاریخی و توجه میدانی رهبر انقلاب به زیستبوم فناوری نشان میدهد که ایشان رشد دانشبنیانها را یک انتخاب ناگزیر و مقدس برای عبور از وابستگی میدانستند.
حمایت پدرانه و پیگیری مستقیم ایشان، نهتنها اعتماد به نفس ملی را در میان جوانان مخترع زنده نگه داشت، بلکه ریلگذاری نوینی را ایجاد کرده است تا علم ایرانی، از حصار دانشگاهها خارج و با ورود به متن زندگی مردم، ضامن پیشرفت و استقلال پایدار کشور باشد.
انتهای پیام//
نظر شما