به گزارش حیات به نقل از ایرنا، مرور دیدارهای رهبر شهید انقلاب با مدیران، سیاستگذاران، هنرمندان و برنامهسازان رادیو و تلویزیون نشان میدهد که صداوسیما در نگاه ایشان جایگاهی فراتر از یک سازمان رسانهای دارد. این نهاد، در بیانات مختلف، با تعابیری چون «دانشگاه»، «مرکز هدایت فکری»، میدان تربیت عمومی، ابزار اعتلای فکر و معرفت، و سنگر مقابله با جنگ تبلیغاتی و رسانهای معرفی شده است؛ تعابیری که نشان میدهد مأموریت صداوسیما صرفاً پخش برنامه نیست، بلکه ساختن معنا، هویت، امید، اخلاق، بصیرت و سبک زندگی در جامعه است.
در یکی از نخستین دیدارهای مهم با مدیران صداوسیما، یعنی دیدار رئیس و جمعی از مدیران سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در هفتم مرداد ۱۳۶۹، رهبر انقلاب بر حساسیت رسانه جمعی تأکید کردند و فرمودند: رسانه جمعی در همه جای دنیا از حساسترین مراکز است، زیرا هر کاری که در آن انجام میگیرد، خیلی زود در برابر چشم مردم دیده میشود و اثر میگذارد. در همین دیدار، ایشان با ارجاع به تعبیر امام خمینی(ره) درباره رادیو و تلویزیون، تأکید کردند که صداوسیما را باید «در جهت یک دانشگاه» پیش برد.
این تعبیر در همان سخنرانی با توضیح دقیقتری همراه شد: صداوسیما دانشگاهی برای تدریس اصول اسلام انقلابی، اسلام ناب و اسلام واقعی است. بر اساس متن منتشرشده در KHAMENEI.IR، در کلام رهبر شهید انقلاب صدا و سیما باید پیامها، پایهها، مفاهیم و درسهای اسلام ناب و انقلابی را به جامعه منتقل کند. این نگاه، رسانه ملی را از یک دستگاه صرفاً اجرایی و فنی، به نهادی تربیتی و فکری تبدیل میکند؛ نهادی که مخاطب آن همه مردماند و اثرش به همه خانهها میرسد.
آموزنده بودن برنامهها
چند ماه بعد، در دیدار اعضای شورای سیاستگذاری صداوسیما در ۱۴ اسفند ۱۳۶۹، مسئله سیاستگذاری رسانهای با صراحت بیشتری مطرح شد. رهبر شهید انقلاب در این دیدار سیاستگذاری را «تأمین جهت مطلوب» برای برنامههای صداوسیما دانستند و هشدار دادند که اگر سیاستگذاری درست نباشد، پراکندهکاری، تعارض، تناقض و حتی انحراف بر برنامهها مسلط میشود. در همین دیدار، صداوسیما در صورت سیاستگذاری متین و متقن، وسیلهای برای اعتلای فکر، معرفت و رشد جامعه معرفی شد.
نکته مهم در این دیدار، تعریف «آموزنده بودن» برنامههاست. حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنهای تأکید کردند که آموزنده بودن به معنای درسدادن مستقیم و ساده نیست، بلکه محتوا باید پرورشدهنده روح یا فکر مخاطب و جهتدهنده به تلاش و زندگی او باشد. این نگاه، از یک سو با برنامههای شعاری و مستقیم فاصله دارد و از سوی دیگر، هر نوع سرگرمی خنثی و بیجهت را نیز کافی نمیداند. برنامه خوب، حتی اگر سرگرمکننده باشد، باید در نهایت چیزی به ذهن، روح، نگاه یا زندگی مخاطب اضافه کند.
با گسترش جنگ رسانهای در جهان، نقش صداوسیما در بیانات رهبر انقلاب ابعاد تازهتری پیدا کرد. در دیدار مسئولان سازمان صداوسیما در ۱۵ بهمن ۱۳۸۱، معظم له با صراحت گفتند که امروز دنیا بر مدار «جنگ تبلیغاتی و رسانهای» و دستگاههای تولیدکننده پیام میگردد. در این نگاه، پیام و رسانه جای بسیاری از ابزارهای سنتی قدرت را گرفتهاند؛ قدرتها به جای تصرف مستقیم یک صحنه، با پیامسازی کاری میکنند که عوامل همان صحنه به سود آنان عمل کنند.
در همان دیدار، رهبر انقلاب از جنگی سخن گفتند که آشکار است، اما با ابزارهای شناختهشده و معهود انجام نمیشود. این تحلیل، سالها پیش از فراگیرشدن اصطلاحاتی چون جنگ شناختی، جنگ روایتها و عملیات رسانهای، نقش پیام، تصویر، تبلیغات و افکار عمومی را در شکلدهی به میدانهای سیاسی و اجتماعی نشان میداد. از این منظر، صداوسیما فقط مسئول تولید برنامه نیست؛ بلکه باید درک کند در چه میدان بزرگی از نبرد پیامها ایستاده است.
رادیو نیز در نگاه رهبر انقلاب جایگاه مستقل و اثرگذار خود را دارد. در دیدار مدیران و برنامهسازان رسانهای کشورهای مختلف در ۲۶ اردیبهشت ۱۳۸۵، همزمان با برگزاری هفتمین جشنواره بینالمللی رادیو، ایشان تأکید کردند که رادیو با وجود پیدایش رسانههای جدید، همچنان رسانهای مهم، اثرگذار و گسترده است.
در همان دیدار، رسانهها عامل القای فکر، فرهنگ، رفتار و هویت فرهنگی انسانها معرفی شدند؛ رسانههایی که میتوانند اخلاق و معنویت را ارتقا دهند یا برعکس، هویت ملتها را فرسوده کنند و رفتارهای مضر را رواج دهند.
این نگاه به رادیو، آن را رسانهای کماثر یا متعلق به گذشته نمیبیند. رادیو به دلیل فراگیری، سادگی، دسترسی، صمیمیت و قدرت همراهی با زندگی روزمره مردم، همچنان میتواند در شکلدهی به فرهنگ عمومی نقش ایفا کند. از همین رو، مسئولیت برنامهسازان رادیویی نیز در این بیان سنگین توصیف شده است؛ زیرا هر قدر رسانه اثرگذارتر باشد، وظیفه اخلاقی، انسانی و فرهنگی برنامهساز نیز سنگینتر خواهد بود.
۱۲ تیر ۱۳۸۹، دیدار هنرمندان و دستاندرکاران صداوسیما، بهویژه فعالان عرصه سریال و نمایش انجام شد و این اتفاق، یکی از مهمترین رویدادها درباره نسبت تلویزیون و هنرهای نمایشی است. رهبر انقلاب در این دیدار فرمودند تلویزیون، صداوسیما و بهخصوص بخش هنر نمایشی، یعنی سریال و فیلم، برای کشور از همیشه مهمتر است. ایشان با تأکید بر اینکه نگاهشان به تلویزیون نگاه گذرا و مسامحهآمیز نیست، هنرهای نمایشی را به دلیل ابعاد گسترده تأثیرگذاری و فرهنگسازی بسیار مهم دانستند.
در همین دیدار، صداوسیما «عمدهترین مرکز هدایت فکری» معرفی شد و تعبیر امام خمینی(ره) درباره «دانشگاه بزرگ کشور» بودن این رسانه، نه تعارف بلکه حقیقت دانسته شد. بر اساس این بیان، انتظار از صداوسیما آن است که از قله و سرچشمه خود، معارف درست الهی، انسانی، سیاسی و درسهای زندگی را به سمت مردم جاری کند. این تعبیر، تلویزیون را در جایگاه یک مدرسه بزرگ سبک زندگی، اخلاق، هویت و بصیرت عمومی قرار میدهد.
رهبر انقلاب در همین دیدار، میان نقد و نقزدن تفاوت گذاشتند. از نگاه ایشان، نقد واقعی آن است که نقطه منفی را در کنار نقطه مثبت ببیند و در ساختار داستان، مبارزه خیر و شر را نشان دهد تا مخاطب به سمت رفع نقص حرکت کند. اما نقزدن و تکرار صرف نقاط منفی، به سیاهنمایی و پراکندن یأس میانجامد. این نکته برای سریالسازان و برنامهسازان تلویزیونی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا آثار نمایشی به دلیل قدرت تأثیرگذاری بالا، میتوانند امید اجتماعی یا ناامیدی عمومی تولید کنند.
در این دیدار، رهبر انقلاب با وجود تأکید بر رعایت خط قرمزهای اخلاقی، دغدغهها و نگرانیهای هنرمندان را نیز شنیدند و به ظرافت روح هنرمند اشاره فرمودند. این دوگانه، یعنی هم توجه به آزادی و امنیت روحی هنرمند و هم تأکید بر مسئولیت اخلاقی و اجتماعی، از نکات مهم نگاه ایشان به تولیدات نمایشی رسانه ملی است.
در دیدار کارگردان، هنرمندان و عوامل تولید سریال «حضرت یوسف(ع)» نیز در ۹ آذر ۱۳۸۸، ایشان یکی از ویژگیهای اصلی این مجموعه را پردازش هنرمندانه قصه دانستند و یادآور شدند که برخلاف بسیاری از آثار رایج جهان که برای جذب مخاطب از جاذبههای جنسی استفاده میکنند، محور داستان این سریال «عصمت و پاکدامنی» بود. در همان دیدار، یکی از ضعفهای اصلی آثار داخلی نیز «نداشتن قصهی خوب» عنوان شد و بر ضرورت توجه جدیتر به قصهپردازی مناسب، قوی و جذاب تأکید شد.
نکته مهم این است که در نگاه رهبر انقلاب، سینمای دینی و انقلابی نباید از هنر کم بگذارد. ایشان در دیدار عوامل «یوسف پیامبر» تصریح کردند که در کارهای سینمایی و مجموعههای تلویزیونی نباید از هنر و روشهای هنرمندانه کم گذاشت. این گزاره، مرز روشنی میان اثر هنری و اثر صرفاً تبلیغی ایجاد میکند؛ اثری که میخواهد مخاطب را همراه کند، باید از ابزار قصه، فرم، شخصیتپردازی، اجرا و جذابیت هنری بهره ببرد.
دفاع از عظمت ایران با هنر میداندار
در آبان ۱۳۹۷، پس از دیدار جمعی از برنامهسازان صداوسیما، رهبر انقلاب یادداشتی منتشر کردند که میتوان آن را یکی از صریحترین متنها درباره نسبت هنر، رسانه ملی و جنگ نرم دانست. در این یادداشت، که پس از دیدار ۲۴ آبان و در تاریخ ۲۵ آبان ۱۳۹۷ منتشر شد، آمده است که «جنگ نرم همهجانبه دشمن» قابل انکار نیست و هنرمندان و اهالی فکر و نظر در این جنگ، در حکم نیروهای مسلح در جنگ سخت هستند.
نقطه کانونی این یادداشت، جملهای است که میتواند به عنوان عصاره نگاه رهبر انقلاب به نقش هنرمندان تلویزیون و برنامهسازان رسانه ملی خوانده شود: دفاع از عظمت ایران، فرهنگ ایران، خانواده ایرانی و حرکت ملت، فقط با سخنرانی و نگارش نیست؛ «هنر باید میداندار باشد». در ادامه همان یادداشت، جایگاه فیلم و سریال در این میدان بسیار برجسته دانسته و از برنامهسازان خواسته شد که در سریالها به مسائل ملی، شهدا، دفاع مقدس، انقلاب، سبک زندگی اسلامی، انگیزههای ایمانی ملت، ایستادگی در برابر مستکبران و راهپیمایی اربعین بپردازند.
مجموع این دیدارها نشان میدهد که رادیو و تلویزیون در نگاه رهبر شهید انقلاب، رسانههایی برای پرکردن آنتن نیستند؛ میدانهایی برای تربیت جامعه، روایت حقیقت، صیانت از هویت، مقابله با تبلیغات دشمن، امیدآفرینی و ارتقای فکر عمومیاند. در این نگاه، برنامهساز، گوینده، تهیهکننده، کارگردان، نویسنده و بازیگر، هر کدام در جای خود بخشی از میدان بزرگ فرهنگ و رسانه را بر عهده دارند.
از ۱۳۶۹ که صداوسیما «دانشگاه» و ابزار اعتلای فکر و معرفت معرفی شد، تا ۱۳۹۷ که هنر در میدان جنگ نرم به میدانداری فراخوانده شد، یک خط ثابت دیده میشود: رسانه ملی باید مردم را رشد دهد، هویت ملی و دینی را تقویت کند، با زبان هنر سخن بگوید، امید بسازد، دشمنشناسی را جدی بگیرد و در برابر جنگ پیامها منفعل نباشد. چنین رسانهای، نه تنها خبر و برنامه پخش میکند، بلکه بخشی از حافظه، روح و آینده فرهنگی جامعه را میسازد.
انتهای پیام//
نظر شما