به گزارش حیات به نقل از فارس، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، بارها درباره تصرف جزیره خارک سخن گفته است؛ جزیرهای که در معادلات انرژی، امنیت و تاریخ ایران وزنی بسیار فراتر از مساحت خود دارد.مهدی زارع، پژوهشگر زمینشناسی، در مقالهای با مرور ویژگیهای طبیعی، تاریخی و اقتصادی این جزیره نشان میدهد خارک مجموعهای کمنظیر از ارزشهای راهبردی را در خود جای داده است؛ از سازندهای زمینشناسی چند میلیون ساله گرفته تا آثار هخامنشی و زیرساختهای عظیم صادرات نفت.
از هخامنشیان تا کلیسای نسطوریان
بخش دیگری از مقاله زارع به پیشینه تاریخی خارک اختصاص دارد. شواهد باستانشناسی نشان میدهد سکونت در این جزیره دستکم به اواخر هزاره دوم پیش از میلاد بازمیگردد. آثار برجایمانده از دورههای عیلامی، هخامنشی، ساسانی و اسلامی گواه اهمیت تاریخی این جزیره در طول قرنها است.کتیبه هخامنشی کشفشده در سال ۱۳۸۶، گوردخمههای باستانی، معابد پالمیریان و کلیسای نسطوریان از مهمترین آثار تاریخی خارک به شمار میروند. زارع همچنین به این نکته اشاره میکند که جزیره در دورههای مختلف میان پرتغالیها، هلندیها، فرانسویها و انگلیسیها دست به دست شده تا سرانجام حاکمیت ایران بر آن تثبیت شده است.
در این جزیره آثار متعددی از دورههای عیلامی، هخامنشی، ساسانی و دوران اسلامی باقی مانده است. کتیبه هخامنشی کشفشده در خارک، گوردخمههای باستانی، بقایای معابد پالمیریان و کلیسای نسطوریان از مهمترین نشانههای این پیشینه تاریخی هستند.خارک در طول قرنها محل رفتوآمد بازرگانان و دریانوردان بوده است. موقعیت آن در مسیر تجارت دریایی خلیج فارس باعث شد قدرتهای مختلف برای کنترل آن رقابت کنند. پرتغالیها در سده پانزدهم میلادی بر آن مسلط شدند، سپس صفویان جزیره را بازپس گرفتند و بعدها هلندیها، فرانسویها و انگلیسیها نیز برای حضور در آن تلاش کردند تا سرانجام حاکمیت ایران بر جزیره تثبیت شد.در کنار تاریخ، طبیعت خارک نیز ویژگیهای منحصربهفردی دارد. این جزیره زیستگاه گونههای ارزشمندی مانند آهو، لاکپشت سبز، لاکپشت منقار عقابی، عقاب ماهیگیر و کوسه پلنگی است. درختان نادری مانند لیل، انجیر معابد و انجیر هندی نیز در این منطقه دیده میشوند که در کمتر نقطهای از ایران یافت میشوند.از منظر زمینشناسی نیز خارک جزیرهای جوان اما پویا محسوب میشود. ساختار آن بر پایه رسوبات پلیوسن و سازندهای آهکی شکل گرفته و وجود گسلها و شکستگیهای متعدد نشان میدهد که منطقه همچنان تحت تأثیر نیروهای زمینساختی فعال قرار دارد. دو تاقدیس اصلی که از شمال تا جنوب جزیره امتداد یافتهاند، ستون فقرات زمینشناسی خارک را تشکیل میدهند.
جزیرهای بر بستر میلیونها سال تاریخ زمین
به نوشته زارع، قدیمیترین رسوبات خارک به تشکیلات آغاجاری فوقانی در دوره پلیوسن تعلق دارند. این لایهها که از سیلتسنگها و مارنهای رنگین تشکیل شدهاند، پایه زمینشناسی جزیره را شکل میدهند. روی این سازندها، لایههای آهکی معروف به «آهک خارک» قرار گرفته که همزمان با کنگلومرای بختیاری شکل گرفته اما از نظر رخساره زمینشناسی تفاوت دارد.وجود دو تاقدیس موازی در امتداد شمال غربی ـ جنوب شرقی و همچنین شکستگیهای متعدد ناشی از حرکات جوان کوهزایی، نشان میدهد خارک همچنان در منطقهای فعال از نظر زمینساختی قرار دارد. به گفته زارع، وقوع زمینلرزههای منطقه نیز نشانه ادامه همین فشارهای تکتونیکی است.اما آنچه خارک را به نقطهای حساس در معادلات منطقهای تبدیل کرده، جایگاه آن در صنعت نفت است. این جزیره با طول حدود هشت کیلومتر و جمعیتی نزدیک به هشت هزار نفر، پایانه اصلی صادرات نفت ایران محسوب میشود و بخش عمده نفت صادراتی کشور از طریق آن به بازارهای جهانی میرسد.زارع در مقاله خود تأکید میکند که خارک از معدود پایانههای نفتی جهان است که توانایی پذیرش نفتکشهای فوقسنگین با ظرفیت بیش از ۵۵۰ هزار تن را دارد. وجود مخازن عظیم ذخیرهسازی و امکان پهلوگیری همزمان چندین نفتکش، ظرفیت تحویل روزانه بیش از ۱۰ میلیون بشکه نفت را برای این جزیره فراهم کرده است.
علاوه بر این، خارک یکی از کانونهای مهم تنوع زیستی خلیج فارس نیز محسوب میشود؛ زیستگاهی برای آهوهای ایرانی، لاکپشتهای دریایی، عقاب ماهیگیر و گونههای گیاهی نادری مانند درخت لیل.در مجموع، تصویری که زارع از خارک ارائه میدهد، فراتر از یک پایانه نفتی است؛ جزیرهای که میلیونها سال تاریخ زمین، هزاران سال تمدن انسانی و بخش مهمی از اقتصاد امروز ایران را در خود جای داده و به همین دلیل همواره در کانون توجه بازیگران منطقهای و جهانی قرار داشته است.
انتهای پیام//
نظر شما