به گزارش خبرنگار حیات، با فرارسیدن روزهای پایانی ذیالحجه، مساجد و حسینیههای بسیاری از شهرهای ایران، بهویژه در خطه آذربایجان، میزبان یکی از کهنترین آیینهای سوگواری شیعیان میشوند؛ آیینی که با ورود طشتهای آب و نوای «الدخیل یا ابوالفضل» آغاز میشود و مردم را به استقبال ماه محرم و عزای سیدالشهدا(ع) میبرد. «طشتگذاری» که ریشههای آن به دوران صفویه و حتی واقعه کربلا بازمیگردد، امروز به عنوان بخشی از میراث فرهنگی و مذهبی ایرانیان همچنان زنده و پویاست.
ایران، سرزمین آیینها و سنتهای ماندگار است. از نخلگردانی یزد و گلمالی لرستان گرفته تا تعزیهخوانی و مشعلگردانی، هر منطقه از این سرزمین پهناور شیوهای خاص برای ابراز ارادت به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) دارد. در این میان، آیین «طشتگذاری» که خاستگاه اصلی آن اردبیل شناخته میشود، یکی از اصیلترین و شناختهشدهترین مراسمهای آغاز محرم در میان مردم آذربایجان و برخی دیگر از مناطق کشور است.
آغاز محرم با طنین «الدخیل یا ابوالفضل»
آیین طشتگذاری همه ساله در روزهای بیستوهفتم تا سیام ذیالحجه برگزار میشود. در این مراسم، ریشسفیدان و بزرگان محلات، طشتهای مسی یا برنزی را بر دوش گرفته و با احترام وارد مساجد و حسینیهها میکنند. با ورود طشتها، عزاداران از جای برمیخیزند و دستههای سینهزنی با ذکر «الدخیل یا ابوالفضل» به استقبال این نمادهای عاشورایی میروند.
پس از قرار گرفتن طشتها بر روی سکوهای مخصوص، آنها با آب پر میشوند و نوحهها و دعاهای ویژهای که به زبانهای فارسی، ترکی و عربی خوانده میشود، فضای معنوی خاصی به مراسم میبخشد. آب موجود در طشتها نیز نزد مردم متبرک شمرده میشود و بسیاری از عزاداران برای تبرک از آن استفاده میکنند.
نمادی از ایثار و جوانمردی امام حسین(ع)
بر اساس روایتهای تاریخی، فلسفه این آیین به یکی از وقایع پیش از عاشورا بازمیگردد. هنگامی که کاروان امام حسین(ع) در مسیر کوفه با سپاه حر بن یزید ریاحی روبهرو شد، حضرت با وجود محدودیت منابع آب، دستور دادند سپاهیان تشنه دشمن و حتی اسبهای آنان سیراب شوند.
به همین دلیل، آب در آیین طشتگذاری تنها یک عنصر نمادین نیست، بلکه یادآور کرامت، ایثار و جوانمردی امام حسین(ع) و یارانش است. برخی پژوهشگران نیز طشت را نمادی از مشک حضرت عباس(ع) و رود فرات میدانند؛ رودی که در روزهای پایانی واقعه عاشورا بر روی اهل بیت(ع) بسته شد.
میراثی که از صفویان به یادگار مانده است
بسیاری از محققان، پیشینه طشتگذاری را به دوران صفویه نسبت میدهند. وجود طشتهای تاریخی در برخی مساجد اردبیل، از جمله مسجد بازار چاقوسازان، که بر روی آنها عبارت «وقف حضرت عباس(ع)» حک شده، از مهمترین شواهد این انتساب است.
همچنین وجود جایگاههای ویژه برای قرار گرفتن طشتها در معماری مساجد اردبیل و استفاده از دعاهایی به سه زبان فارسی، ترکی و عربی، نشاندهنده پیوند این آیین با فرهنگ و ساختار مذهبی عصر صفوی است.
اگرچه در گذشته این مراسم عمدتاً در مسجد جامع اردبیل برگزار میشد، اما به مرور زمان به دیگر شهرهای آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، بناب، تالش و حتی برخی مناطق گیلان راه یافت و امروز به یکی از شاخصترین آیینهای استقبال از ماه محرم تبدیل شده است.
طشتگذاری؛ میراث زنده فرهنگ عاشورایی
طشتگذاری تنها یک مراسم سنتی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت مذهبی مردم ایران به شمار میرود. آیینی که قرنهاست نسل به نسل منتقل شده و هر سال، پیش از آنکه پرچمهای سیاه محرم بر سردر مساجد و خانهها برافراشته شوند، با زمزمه «الدخیل یا ابوالفضل» نبض عزاداریهای حسینی را در شهرهای ایران به تپش درمیآورد.
شاید راز ماندگاری این آیین در همین پیوند عمیق میان تاریخ، فرهنگ و پیام عاشورا نهفته باشد؛ پیامی که از دل آب، تشنگی و ایثار، روایت جاودانهای از انسانیت و آزادگی را به نسلهای مختلف منتقل کرده است.
انتهای پیام/خ
نظر شما