به گزارش حیات به نقل از ایرنا، ابوالفضل واحدی روز چهارشنبه در نشست خبری با اشاره به شرایط آموزش عالی کشور در یک سال تحصیلی پر فراز و نشیب اظهار داشت: سال تحصیلی گذشته با شرایط ویژهای همراه بود؛ بهگونهای که در ادامه جنگ ۱۲ روزه، بخشی از امتحانات نیمسال تحصیلی ناتمام ماند و آغاز سال تحصیلی جدید نیز با برگزاری امتحانات نیمسال گذشته همراه شد.
وی افزود: در انتهای نیمسال نخست نیز به دلیل حوادث دیماه، دانشگاهها ناچار شدند بخشی از آموزشها و امتحانات را به صورت مجازی برگزار کنند. برنامهریزی برای آغاز نیمسال دوم نیز در شرایط خاص انجام شد که همزمان با جنگ تحمیلی و ظالمانه علیه کشور بود.
معاون آموزشی وزارت علوم با بیان اینکه امنیت و سلامت روانی دانشجویان، استادان و کارکنان دانشگاهها در این مدت اولویت نخست بوده است، گفت: با ایجاد آرامش نسبی، دانشگاهها به تدریج فعالیتهای خود را از سر گرفتند. در این مدت آموزشها و امتحانات به صورت مجازی برگزار شد و برای دروس عملی، کارگاهی و آزمایشگاهی نیز در صورت فراهم بودن شرایط، برنامهریزی برای برگزاری حضوری انجام شد.
واحدی ادامه داد: در طول این دوره با نوسانات مختلفی مواجه بودیم اما در کنار حفظ سلامت و امنیت دانشگاهیان، تلاش شد روند آموزش متوقف نشود و این پیام منتقل شود که چراغ دانش خاموششدنی نیست.
وی سپس با ارائه آماری از وضعیت آموزش عالی کشور گفت: تعداد دانشجویان کشور از چهار میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در سال ۱۳۹۴ به سه میلیون و ۴۰۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۳ رسیده است. این آمار به تفکیک نظامهای آموزشی و مقاطع تحصیلی نیز قابل بررسی است.
معاون آموزشی وزارت علوم اظهار داشت: در حال حاضر ۵۰.۷ درصد دانشجویان کشور را زنان و ۴۹.۳ درصد را مردان تشکیل میدهند. همچنین حدود دو میلیون نفر در مقطع کارشناسی، نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر در مقطع کارشناسی ارشد، حدود ۱۴۰ هزار نفر در مقطع دکتری و ۱۰۴ هزار نفر در دورههای دکترای حرفهای مشغول تحصیل هستند.
وی با اشاره به توزیع دانشجویان در استانهای مختلف افزود: در بررسی نسبت تعداد دانشجویان به جمعیت استانها، استان سمنان بالاترین نسبت دانشجو به جمعیت را در کشور دارد.
واحدی در ادامه با مقایسه وضعیت آموزش عالی ایران با سایر کشورها گفت: گاهی در مباحث مربوط به آموزش عالی، صرفاً به تعداد دانشگاهها یا دانشجویان اشاره میشود، در حالی که این شاخصها باید در مقایسه با جمعیت و ساختار نظام آموزشی کشورها مورد ارزیابی قرار گیرد.
وی یکی از چالشهای مهم آموزش عالی را کاهش تقاضا برای ورود به دانشگاهها دانست و افزود: امروز دیگر مانند گذشته اصرار فراگیری برای دریافت مدرک دانشگاهی وجود ندارد. تعداد داوطلبان آزمون سراسری که در سالهایی بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر بود، در سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۸۰ هزار نفر رسیده است.
معاون آموزشی وزارت علوم با اشاره به تغییر ترکیب داوطلبان گروههای آزمایشی گفت: در سالهای اخیر تعداد داوطلبان گروه علوم انسانی افزایش یافته، در حالی که گروه علوم ریاضی و فنی با کاهش متقاضی روبهرو شده است و گروه علوم تجربی نیز روندی افزایشی را تجربه کرده است.
وی یکی از چالشهای مهم آموزش عالی را کاهش تقاضا برای ورود به دانشگاهها دانست و افزود: امروز دیگر مانند گذشته اصرار فراگیری برای دریافت مدرک دانشگاهی وجود ندارد. تعداد داوطلبان آزمون سراسری که در سالهایی بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر بود، در سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۸۰ هزار نفر رسیده است.وی افزود: در سال ۱۳۹۰ حدود ۳۵ درصد داوطلبان کنکور در گروه علوم تجربی، ۲۹ درصد در گروه علوم انسانی و ۲۳ درصد در گروه علوم ریاضی و فنی قرار داشتند اما در سالهای اخیر ترکیب داوطلبان تغییر کرده است.
واحدی با اشاره به افت استقبال از رشتههای علوم پایه و مهندسی تصریح کرد: پیش از این کاهش تقاضا برای رشتههای علوم پایه مشاهده میشد اما اکنون این روند در رشتههای مهندسی نیز دیده میشود و این موضوع نیازمند توجه جدی سیاستگذاران است.
وی همچنین با استناد به نتایج آزمونهای ورودی دانشگاهها گفت: بررسی میانگین نمرات داوطلبان در دروس تخصصی گروه علوم ریاضی از جمله فیزیک، سیگنالهایی را نشان میدهد که باید مورد توجه قرار گیرد و درباره کیفیت ورودیهای دانشگاهها هشدار میدهد.
معاون آموزشی وزارت علوم با اشاره به وضعیت مالی دانشگاهها گفت: هزینههای جاری دانشگاهها نسبت به سال گذشته بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و این موضوع شکاف میان نیازهای آموزش عالی و منابع در اختیار دانشگاهها را بیشتر کرده است.
وی افزود: یکی از چالشهای مهم دیگر، موضوع اشتغال دانشآموختگان است. در کشورهای دارای اقتصاد دانشبنیان، حدود ۸۵ درصد فارغالتحصیلان در همان سال نخست جذب بازار کار میشوند اما در کشور ما شرایط اشتغال ارتباط مستقیمی با وضعیت رشد اقتصادی دارد.
واحدی با اشاره به خسارتهای ناشی از جنگ اظهار داشت: در جریان تجاوز دشمن، تعداد زیادی از دانشگاهها به صورت مستقیم یا غیرمستقیم مورد اصابت قرار گرفتند و خسارتهای گستردهای به زیرساختهای آموزشی وارد شد.
وی ادامه داد: وزارت علوم در این حوادث پنج نفر از استادان خود را تقدیم نظام و انقلاب و سرافرازی مردم ایران کرد. همچنین در دانشگاه آزاد اسلامی دو استاد و ۱۶۹ دانشجو آسیب دیدند.
معاون آموزشی وزارت علوم با اشاره به پیامدهای جنگ برای نظام آموزش عالی گفت: نگرانی از بیکاری، افزایش تمایل به مهاجرت، محدودیت در تعاملات بینالمللی، تأثیر بر جایگاه علمی کشور، فشارهای اقتصادی، تضعیف منابع مالی و کاهش کیفیت یادگیری از جمله چالشهایی است که در کنار مشکلات پیشین آموزش عالی قرار گرفته است.
وی افزود: تجربه سایر کشورها نیز نشان میدهد جنگ آثار بلندمدتی بر نظام علمی برجای میگذارد؛ به عنوان نمونه در برخی مطالعات آمده است که روسیه با افت رتبه علمی مواجه شده، بیش از ۵۰ درصد اعضای هیات علمی سوریه مهاجرت کردهاند و در لبنان نیز آثار گستردهای بر وضعیت دانشجویان و دانشگاهها گزارش شده است.
واحدی در عین حال تاکید کرد: آموزش عالی ایران از سرمایههای ارزشمند فراوانی برخوردار است و تاکنون دستاوردهای مهمی در عرصههای علمی و فناوری داشته است. رتبههای علمی کشور در سالهای مختلف، توسعه دسترسی به آموزش عالی، رشد فناوری و رفع نیازهای صنایع در شرایط تحریم از جمله این دستاوردهاست.
وی گفت: اگر جمهوری اسلامی ایران در برابر تجاوز دشمن سربلند ایستاد، بخشی از این موفقیت حاصل توان علمی و فناوری برآمده از دانشگاهها و مراکز آموزش عالی کشور بود که فرماندهان و مدیران نظامی توانستند از این ظرفیتها به خوبی استفاده کنند.
معاون آموزشی وزارت علوم خاطرنشان کرد: ارزیابی میزان تحقق اهداف برنامه ششم توسعه نشان میدهد میانگین تحقق اهداف در مجموعه دستگاههای کشور بین ۲۲ تا ۲۵ درصد بوده است، در حالی که این شاخص در حوزه آموزش عالی به حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد رسیده که نشاندهنده عملکرد مناسب این بخش با وجود محدودیتها و چالشهای موجود است.
وی در پایان گفت: آموزش عالی با وجود همه دشواریها، همچنان یکی از موفقترین و افتخارآفرینترین بخشهای کشور به شمار میرود و نقش مهمی در توسعه علمی، فناوری و پیشرفت ملی ایفا کرده است.
واحدی در ادامه با اشاره به وضعیت آموزش دانشگاهها در ماههای اخیر گفت: حدود ۷۰ درصد کلاسهای آموزشی در مقاطع مختلف به صورت مجازی برگزار شد و نزدیک به ۳۰ درصد کلاسها نیز به دلیل ماهیت عملی، کارگاهی و آزمایشگاهی برگزار نشد.
وی افزود: این آمار نشان میدهد که تداوم آموزش در دانشگاهها حفظ شد، اما آموزش به شکل کامل محقق نشد و نظام آموزش عالی با چالشهایی مواجه بود.
معاون آموزشی وزارت علوم مهمترین چالش آموزش مجازی را اختلالات اینترنتی دانست و اظهار کرد: بر اساس ارزیابیهای انجام شده، ۶۶ درصد افراد از اختلال در اینترنت، هشت درصد از ناپایداری شبکه و ۲۸ درصد نیز از مشکلات دسترسی به اینترنت مناسب گلایه داشتند.
وی کاهش مشارکت دانشجویان، کمبود تجهیزات مناسب و آشنایی ناکافی برخی استادان و دانشجویان با بسترهای آموزش مجازی را از دیگر مشکلات این حوزه برشمرد و افزود: این چالشها منحصر به ایران نیست و بررسیهای جهانی پس از دوران کرونا نیز نشان داده است که آموزش مجازی به تنهایی نمیتواند پاسخگوی نیازهای آموزشی باشد.
واحدی ادامه داد: نتایج مطالعات بینالمللی حاکی از آن است که آموزش مجازی میتواند به عنوان یک ابزار مکمل در فرآیند یادگیری مورد استفاده قرار گیرد، اما به تنهایی کفایت نمیکند. بر همین اساس، الگوی مطلوب استفاده ترکیبی از آموزش حضوری و مجازی است و نباید نگاه صفر و صدی به این موضوع داشت.
وی از آغاز روند بازگشت تدریجی دانشگاهها به آموزش حضوری خبر داد و گفت: در این زمینه ابلاغیههای لازم به دانشگاهها ارسال شد و امتحانات دانشجویان تحصیلات تکمیلی به صورت حضوری برگزار شده یا در حال برگزاری است و سایر دانشگاهها نیز به تدریج به این روند پیوستهاند. با این حال، به دلیل فراهم نبودن امکان حضور دانشجویان کارشناسی در دانشگاهها، امتحانات این مقطع به صورت مجازی برگزار شد.
واحدی در بخش دیگری از سخنان خود به حادثه مدرسه میناب در جریان جنگ اخیر اشاره کرد و گفت: در روزهای نخست این جنگ، فاجعهای انسانی رخ داد که یادآوری آن هر انسان آزادهای را متأثر میکند.
وی افزود: در حمله به مدرسه میناب، ۱۵۶ نفر از سرمایههای کشور شامل ۱۲۰ دانشآموز، ۲۲ معلم و تعدادی از والدین جان خود را از دست دادند و این حادثه نباید به فراموشی سپرده شود.
معاون آموزشی وزارت علوم تاکید کرد: حفظ یاد و خاطره شهدای دانشآموز و معلم این حادثه باید به سرمایهای ماندگار برای جامعه ایرانی تبدیل شود و در عین حال، این رخداد نمادی از جنایت و تجاوز علیه غیرنظامیان است.
وی با اشاره به برنامههای پیشبینیشده برای گرامیداشت یاد قربانیان این حادثه گفت: علاوه بر برنامههای بزرگداشت و سوگواری، تلاش شده است این رویداد به سرمایهای علمی و آموزشی تبدیل شود و در همین راستا اهدافی همچون پیوند حافظه تاریخی با توسعه علمی، عدالت آموزشی، آیندهسازی، تقویت فرهنگ معلمی، مقاومت و تابآوری دنبال خواهد شد.
واحدی از پیشبینی دو برنامه ویژه در این زمینه خبر داد و افزود: «جایزه ملی سرآمدی آموزشی» با تکیه بر جلوههای ویژه معلمی و «بورسیه تحصیلی مسیر میناب ۱۵۶» برای زنده نگه داشتن آرمانهای دانشآموزان شهید این حادثه طراحی شده است.
وی با اشاره به فداکاری معلمان در جریان این حادثه اظهار کرد: بر اساس گزارشها، پس از حمله نخست به مدرسه، معلمان دانشآموزان را جمعآوری کرده و برای حفاظت از آنان تلاش کردند و در حمله دوم نیز برخی از آنان در حالی به شهادت رسیدند که دانشآموزان را در آغوش گرفته بودند.
معاون آموزشی وزارت علوم این رفتار را نمادی از والاترین جلوههای معلمی دانست و گفت: معلم حتی در سختترین شرایط نیز رسالت آموزشی و مسئولیت حمایت از دانشآموزان خود را فراموش نمیکند.
وی افزود: جایزه ملی سرآمدی آموزشی با محوریت این جلوههای ایثار و فداکاری، در سطح استانی و ملی برگزار خواهد شد و همچنین بورسیه تحصیلی «مسیر میناب ۱۵۶» برای تداوم آرمانهای دانشآموزان شهید در نظر گرفته شده است.
واحدی در پاسخ به سوالی درباره کیفیت آموزش مجازی و احتمال افت آموزشی در دانشگاهها گفت: نتایج آموزش مجازی در شرایطی که کشور با جنگ مواجه بود، هنوز نیازمند بررسی و ارزیابی دقیق است، اما در آن مقطع بهترین تصمیم ممکن اتخاذ شد؛ چرا که هدف اصلی، حفظ امنیت و آرامش دانشگاهیان و در عین حال تداوم آموزش بود.
وی افزود: وزارت علوم همزمان با حرکت به سمت بازگشایی دانشگاهها و آموزش حضوری، همچنان از ظرفیت آموزش الکترونیکی استفاده خواهد کرد.
معاون آموزشی وزارت علوم درباره نحوه جبران دروس عملی و کارگاهی اظهار داشت: برگزاری فشرده برخی کلاسها میتواند موجب افت کیفیت آموزشی شود. به همین دلیل برای دروس عملی، کارگاهی و آزمایشگاهی راهکارهای متنوعی در نظر گرفته شده است؛ از جمله ضبط فیلمهای آموزشی توسط استادان و ارائه توضیحات تکمیلی به دانشجویان در بسترهای مجازی.
وی ادامه داد: در ابلاغیهای که در خردادماه به دانشگاهها ارسال شد، اختیار لازم به دانشگاهها داده شد تا متناسب با شرایط خود برای برگزاری کلاسها برنامهریزی کنند. همچنین دانشگاههایی که همچنان با محدودیتها و شرایط خاص مواجه هستند، میتوانند با تشخیص گروههای آموزشی و در چارچوب ضوابط، نسبت به حذف یا جایگزینی برخی دروس اقدام کنند.
واحدی با تاکید بر اهمیت حفظ کیفیت آموزش گفت: حفظ استانداردهای آموزشی یکی از اصول اساسی وزارت علوم است و همه تصمیمات با در نظر گرفتن این موضوع اتخاذ میشود.
وی در پاسخ به سوالی درباره تفاوت نیازهای آموزشی رشتههای مختلف افزود: رشتههای علوم انسانی، هنر، مهندسی، علوم پایه و کشاورزی ماهیتهای متفاوتی دارند و نمیتوان برای همه آنها نسخه واحدی پیچید. مطالعات مختلفی در این زمینه در حال انجام است و بخشی از برنامهها نیز به صورت آزمایشی در برخی دانشگاهها اجرا میشود تا پس از ارزیابی نتایج، در سطح گستردهتر توسعه یابد.
معاون آموزشی وزارت علوم در پاسخ به پرسشی درباره آموزش هوشمند و برنامههای وزارت علوم در این حوزه اظهار داشت: یکی از برنامههای تحولی معاونت آموزشی، توسعه آموزش هوشمند در دانشگاهها است.
وی افزود: برای تحقق آموزش هوشمند، علاوه بر زیرساختهای فنی و بسترهای آموزشی، باید قوانین و مقررات، توانمندسازی استادان و دانشجویان و شیوههای نوین آموزشی نیز مورد توجه قرار گیرد.
واحدی گفت: به همین منظور مراکز توسعه و تعالی آموزشی در دانشگاهها پیشبینی شدهاند تا وظیفه تدوین استانداردها، آموزش استادان و بهروزرسانی دانش و مهارتهای آموزشی را بر عهده داشته باشند.
وی با اشاره به تاثیر جنگ بر روند اجرای این برنامهها اظهار داشت: شرایط اخیر موجب ایجاد وقفهای نسبی در برخی برنامهها شد، اما چند دانشگاه به عنوان الگو انتخاب شدهاند تا اجرای طرحهای آموزش هوشمند در آنها آغاز و پس از ارزیابی، به سایر دانشگاهها گسترش یابد.
معاون آموزشی وزارت علوم خاطرنشان کرد: آموزش هوشمند نیازمند سرمایهگذاری و تامین منابع مالی مناسب است و در این زمینه رایزنیهایی با بخشهای مختلف در حال انجام است.
واحدی همچنین در پاسخ به سوالی درباره کیفیت آموزش مجازی، نحوه برگزاری آزمونها و استفاده دانشجویان از ابزارهای هوش مصنوعی گفت: آموزش هوشمند و آموزش مجازی با چالشهای متعددی روبهرو است و یکی از مهمترین مسائل، برگزاری آزمونهای عادلانه و استاندارد در شرایطی است که دانشجویان به ابزارهای مختلف از جمله هوش مصنوعی دسترسی دارند.
وی افزود: دانشگاهها تلاش میکنند تا حد امکان از شیوههای متنوع ارزیابی و آزمون استفاده کنند تا ضمن حفظ عدالت آموزشی، سنجش دقیقتری از میزان یادگیری دانشجویان انجام شود.
معاون آموزشی وزارت علوم تاکید کرد: تحولات فناوری، گسترش هوش مصنوعی، ناترازی انرژی، آلودگی هوا و شرایط خاص کشور، ضرورت بازنگری در شیوههای آموزش و ارزیابی را دوچندان کرده است و آموزش عالی ناگزیر است خود را برای مواجهه با این شرایط جدید آماده کند.
نظر شما