به گزارش حیات به نقل از ایرنا، «طوبی آزموده» یک مدرسه دخترانه را در دوران مشروطه دایر کرد و امروز این مدرسه نگران تخریب و نابودی است، مدرسه‌ای که خاطرات بسیاری از دختران چندین نسل را در دیوارهایش ثبت کرده است. این مدرسه در محله سنگلج واقع شده محله‌هایی مانند اودلاجان و باغ ایلچی دوران قاجاریه که هر کدام داستانی طولانی و مثنوی صد مَن را در خود جای داده‌اند هر کوچه‌ای میراثی از گذشته را در خود دارد و ساختمان هایی با قدمت صد ساله. خبرنگار ایرنا تهران به این محله آمد تا سراغی بگیرد از این مدرسه تاریخی که گفته می‌شود در آستانه ویرانی است اما در مسیر تهیه این گزارش با یک دوگانگی مواجه شد اینکه آیا این ساختمان در آستانه تخریب همان طوبی است یا نه فقط ملکی قدیمی؟

وقتی وارد خیابان حافظ می‌شوم چند قدم پایین‌تر از حسن‌آباد و محله کاموا فروش‌ها، سمت راست اسم کوچه‌ای است به نام «توبا آزموده» خودنمایی می‌کند، توبایی که با «ت» نوشته شده است. دوری اطراف مدرسه و کوچه و پس کوچه‌های محله سنگلج می‌زنم و حسرت می‌خورم که بناهای قدیمی در حال تخریب هستند. امروز غم سنگینی بر ساختمان مدرسه طوبی آزموده سایه انداخته و وقتی نگاهش می‌کنی حرف های زیادی برای گفتن و رازهای نهفته‌ای درون خود دارد و انگار گوش شنوایی برای شنیدن نداشته و همه غم‌ها و غصه‌هایش را در دلش جای داده است. گویا صدای دختران دوران قاجار را می‌شنوم که از درون حیاط مدرسه همهمه می‌کنند.. کمی مکث می‌کنم به سراغ اهالی محل می‌روم اما هیچ فردی شناختی از این مدرسه ندارد، جالب است مگر می‌شود این مدرسه با این قدمت را کسی نشناسد. یکی از کاسبان محله، نشانی مغازه‌ای را می‌دهد که از قدیمی‌ها محله است.

مغازه‌ای قدیمی که هنوز حال و هوای گذشته‌اش را حفظ کرده است، پیرمرد به قدمت مغازه داخل است، با او گرم گفت و گو می‌شوم، از اهالی و ساکنان قدیمی محله سنگلج است برایم از مدرسه و چیزهایی که در موردش شنیده و دیده و می‌داند، می‌گوید: محله سنگلج و مدرسه طوبی دارای بافت قدیمی است و نیاز به توجه خاص و ویژه از سوی مسوولان میراث فرهنگی دارد. واقعا حیف است که اولین مدرسه دخترانه در تهران که با تلاش و همت بانویی توانمند راه اندازی شد به راحتی تخریب شود. گچبری و بنای ساختمان قبل از فروش و واگذاری به شخص از زیبایی خاصی برخوردار بود و چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌کرد.

وی به یاد گذشته آهی می‌کشد؛ افزود: کاش میراث فرهنگی اقدام به خریداری و یا ثبت ملی این اثر می‌کرد و ساختمان با اندکی مرمت و بازسازی برای نسل‌های بعدی به یادگار می‌ماند. این در حالی است که چندی پیش فردی به نام « ابوطالب قبادپور» به عنوان وکیل مالک ساختمان معروف به مدرسه طوبی با خبرنگار ایرنا تهران تماس گرفت و منکر شد که این ساختمان پیش از این مدرسه بوده و دقایقی بعد، ساکن قدیمی محله سنگلج؛ همان پیرمرد مغازه‌دار نیز با یک تماس تلفنی تمام حرف‌هایش را انکار کرد.

«ابوطالب قبادپور» وکیل ملک ساختمان معروف به طوبی در یک تماس تلفنی به خبرنگار ایرنا ادعاهای مطرح شده درباره نسبت دادن این ملک به «مدرسه ناموس» را رد کرده و می‌گوید: این ملک یک ملک شخصی با اسناد رسمی است. مالکیت این ملک از سال ۱۳۱۳ در اسناد ثبت شده و او نیز آن را از وراث قانونی خریداری کرده است. هیچ سندی در ثبت اسناد یا مراجع رسمی وجود ندارد که این ملک را مدرسه معرفی کند. برخی روایت‌های منتشرشده در فضای مجازی و رسانه‌ها درباره این ملک، دقیق نیست و با اسناد موجود تطابق ندارد. مدتی که این ملک رها بوده و صاحبی بالای سر آن نبوده عده ای از فرصت استفاده کرده و عکس هایی را در فضای مجازی مبنی بر ادعای اینکه این ملک همان ساختمان مدرسه ناموس یا طوبی است را منشتر کرده اند.

وی ادامه می دهد: طلا که پاکه، چه منتش به خاکه، ریشه این هجمه‌ها را حسادت و ناکامی رقبای تجاری است که موفق به تملک این ملک نشده‌اند. هیچ مدرکی دال بر کاربری آموزشی یا ثبت ملی این پلاک وجود ندارد و مدرسه «ناموس» به مکانی دیگر منتقل شده است. طبق اطلاعات موجود، این بنا متعلق به «میرزا اسحاق خان متحده» بوده که فردی مهم و احتمالاً از قاجاریه که فرش‌فروش بازار بوده و فوت کرده است حتی عکس‌هایی که اکنون منتشر شده و به عنوان سند ادعای مدرسه ناموس مطرح می‌شود، مربوط به دوران پیش از خرید بنده است و در آن زمان، رنگ بنا طوسی بوده و صرفاً چهار ستون چوبی آن به دلیل باران وضعیت مساعدی نداشته است. مستندات تاریخی، ادعای «مدرسه ناموس» را برای ملک حافظ رد می‌کند.

«طوبی» باید موزه شود

«همایون عبدالرحیمی» تهران‌پژوه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا تهران با تایید اینکه ساختمان فعلی همان مدرسه طوبی است و باید از آن حفاظت شود، می‌گوید: طوبی آزموده بانویی است که خدمات ارزنده و ماندگاری را برای دختران انجام داد و با توجه به خدمات شایسته اش، آن طور که باید و شاید شناخته نشده است. در دوره‌ای که مکتب خانه‌ای بود و دختران هم اجازه تحصیل نداشتند این بانوی مصمم و با پیشتکار توانست، مدرسه‌ای را به نام آزموده ثبت کند تا دختران در آن مکان کسب علم و تحصیل کنند.

عبدالرحیمی ادامه می‌دهد: با توجه به قدمت مدرسه، این مکان باارزش باید از سوی آموزش و پرورش تبدیل به موزه می‌شد تا اثر ماندگار طوبی آزموده برای نسل‌های بعدی و حتی آیندگان معرفی شده و به یادگار بماند. تاسیس مدرسه دخترانه آن هم در دوره قاجاریه که اجازه تحصیل به دختران داده نمی‌شد کاری بسیار دشوار و سخت بود اما این بانوی فرهیخته برای اینکه بتواند کار خود را به سرانجام برساند از هیچ تلاشی فروگذار نبود.

این تهران‌پژوه و تهرانشناس ادامه می‌دهد: «آزموده» برای جلب رضایت و کسب حمایت روحانیون و مجتهدان با آنها وارد گفت و گو شد و آنها نیز رضایت خود را پس از مدتی اعلام کردند. برگزاری مراسم روضه خوانی در مدرسه با هدف ایجاد برقراری ارتباط بین مدرسه، دختران دانش‌آموز و موسس از اقدامات دیگر طوبی آزموده به شمار می‌رود. موسس مدرسه آزموده برای مراسم روضه خوانی از افراد معروف و روضه خوانان سرشناس و بنام استفاده می‌کرد تا مدرسه او بهتر شناخته شده و اعتماد خانواده های دانش آموزان و جامعه آن دوره جلب شود.

یکی از تهران پژوهان برجسته و نامدار که نخواست نامش فاش شود در گفت و گو با ایرنا می‌گوید: ساختمان مدرسه طوبی که در آستانه تخریب است نیاز به توجه و رسیدگی داشته چرا که به عنوان اولین مدرسه دخترانه تهران به شمار می‌رود. متاسفانه به دلیل گرانی ملک در شهر تهران، امروزه حتی املاک تاریخی و قدیمی که هنوز ثبت ملی نشده‌اند به بهانه فرسودگی و کهنه بودن، تخریب می‌شود.

آمادگی آموزش و پرورش برای حفظ طوبی

«وحید محرمی» رییس اداره مشارکت‌های مردمی و مدارس غیردولتی آموزش و پرورش شهر تهران در گفت و گو با ایرنا در مورد حفظ مدارسی از جمله طوبی که قدمت تاریخی دارند، می‌گوید: بر اساس ماده ۳۲ قانون تأسیس و اداره مدارس و مراکز آموزشی و پرورشی غیردولتی، در صورت انحلال یا تعطیلی دائم مدرسه غیردولتی وضعیت مدرسه با توجه به مواد قانونی تعیین تکلیف می شود. مدارسی که در زمین با کاربری آموزشی احداث می‌شود برای ھمیشه با کاربری آموزشی و با اولویت مدرسه استفاده می شود.

محرمی می‌گوید: چنانچه فردی از مالک و صاحب مدرسه طوبی (ناموس) اطلاع داشته باشد آموزش و پرورش شهر تهران این آمادگی را دارد تا پیگیر حفظ و نگهداری آن مدرسه برابر مقررات باشد.

به رغم پیگیری‌ و تماس های مکرر خبرنگار ایرنا از اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان تهران تا زمان انتشار این گزارش، پاسخی از سوی مسئولان این اداره کل دریافت نشد که آیا این مدرسه همان طوبی دوران قاجار است و باید برای حفاظت از این بنای تاریخی اهتمام شود یا نه تنها یک بنای قدیمی است که مجوز تخریب گرفته است. اکنون با یک دوراهی مواجه هستیم یا مسئولان میراث فرهنگی قبل از هر اقدامی وضعیت بنا را تعیین تکلیف می‌کنند یا باید منتظر ماند تا کلنگ به جان این ساختمان بیفتد. اگر این اتفاق بیفتد، دیگر فرقی نمی‌کند که این بنا «طوبی» بوده یا خیر چرا که تاریخ آن برای همیشه زیر آوار دفن خواهد شد و دیگر راهی برای اثبات هویتش باقی نخواهد ماند.