عادل مهری سرپرست دفتر مطالعات و پژوهش‌های بنیاد شهید و امور ایثارگران در گفتگوی تفصیلی با خبرنگار حیات، در تشریح جزئیات طرح پژوهشی «تحلیل سیاست‌ها، مأموریت‌ها و تبیین مدل مفهومی نهادی و کاربردی بنیاد شهید و امور ایثارگران» اظهار کرد: ابلاغ اجرای این طرح بنا به دستور رئیس عالی بنیاد شهید و بر اساس نیازی که در سطح مدیریت کلان مجموعه احساس شد، صادر شده است. طی سالیان مختلف، بنیاد شهید بر پایه اسناد بالادستی، سیاست‌های مصوب و همچنین رویکردهای مدیریتی دوره‌های مختلف اداره شده و طبیعی است که در گذر زمان، برخی سیاست‌ها نیازمند بازنگری، هم‌راستاسازی یا به‌روزرسانی باشند.

وی افزود: با توجه به گستردگی مأموریت‌های بنیاد و تنوع خدماتی که به خانواده‌های شهدا و ایثارگران ارائه می‌شود، لازم بود یک‌بار این سیاست‌ها و مأموریت‌ها به‌صورت جامع، نظام‌مند و مبتنی بر روش‌های علمی مورد مطالعه قرار گیرد. هدف این است که اگر در فرآیند اجرا، اشکالات، گره‌ها یا ناهماهنگی‌هایی وجود دارد که بعضاً منجر به نارضایتی جامعه هدف می‌شود، این موارد به‌صورت علمی شناسایی و برای اصلاح آن‌ها پیشنهادهای کاربردی ارائه شود.

ساختار ملی و مرحله‌بندی اجرای طرح

مهری با اشاره به گستره ملی این پروژه گفت: این طرح صرفاً یک مطالعه ستادی نیست، بلکه در سطح کشور و با مشارکت فعال استان‌ها در حال اجراست. در هر یک از ۳۲ استان، ادارات کل بنیاد شهید به‌عنوان مجری استانی، مأموریت یافته‌اند با همکاری اساتید دانشگاه، اعضای هیئت علمی، نخبگان ایثارگر و نمایندگان تشکل‌های مردمی، نشست‌های مسئله‌محور برگزار کنند.

وی توضیح داد: بر اساس شیوه‌نامه‌ای که در ابتدای سال ابلاغ شد، برای هر استان چهار نشست تخصصی برنامه‌ریزی و اعتبار مشخصی نیز پیش‌بینی شده است. در این نشست‌ها، سیاست‌ها و مأموریت‌های بنیاد از منظر اجرایی، میدانی و تخصصی بررسی می‌شود و مدیران کل ستادی مرتبط با آن حوزه نیز در فرآیند مشورت حضور دارند تا تصویر دقیقی از وضع موجود ترسیم شود.

به گفته مهری، پس از برگزاری نشست‌های استانی، استان‌های معین یا قطب‌های منطقه‌ای جلسات جمع‌بندی برگزار می‌کنند تا داده‌ها و پیشنهادهای استخراج‌شده تجمیع شود. در مرحله نهایی، این نتایج در ستاد مرکزی و با حضور معاونان و مدیران کل ستادی بررسی و دسته‌بندی خواهد شد و گزارش نهایی به رئیس بنیاد و مدیران ارشد ارائه می‌شود.

هدف اصلی؛ فاصله وضع موجود تا وضع مطلوب

سرپرست دفتر مطالعات و پژوهش‌های بنیاد شهید درباره خلأیی که این طرح در پی پوشش آن است، اظهار کرد: یکی از دغدغه‌های جدی ریاست عالی بنیاد این بوده که چرا با وجود چهار دهه خدمت‌رسانی گسترده، همچنان در بخشی از جامعه ایثارگری احساس نارضایتی وجود دارد. این پرسش باید با رویکرد علمی بررسی شود، نه صرفاً با تحلیل‌های اداری.

وی افزود: لازم است یک‌بار به‌صورت دقیق بررسی کنیم که آیا از اهداف اولیه‌ای که در فرمان تاریخی حضرت امام(ره) برای تأسیس بنیاد شهید ترسیم شد، فاصله گرفته‌ایم یا خیر؟ تا چه میزان در مسیر آن آرمان‌ها حرکت کرده‌ایم و در چه حوزه‌هایی نیازمند اصلاح هستیم؟ این طرح دقیقاً با همین نگاه، به بررسی وضع موجود و ارائه تصویر روشنی از وضع مطلوب می‌پردازد.

تفاوت با پروژه‌های گذشته؛ رویکرد کاربردی و تصمیم‌ساز

مهری در پاسخ به این پرسش که تفاوت این طرح با پروژه‌های پیشین چیست، تصریح کرد: مهم‌ترین تفاوت، کاربردی بودن آن است. این طرح صرفاً یک مطالعه نظری یا گزارش آرشیوی نیست، بلکه مستقیماً سیاست‌ها، مأموریت‌ها و فرآیندهای اجرایی بنیاد را مورد واکاوی قرار می‌دهد و می‌تواند مبنای تصمیم‌سازی در سطح کلان باشد.

وی ادامه داد: اگر در نتیجه این بررسی‌ها مشخص شود که برخی سیاست‌ها نیازمند اصلاح، به‌روزرسانی یا بازتعریف هستند، پیشنهادهای مشخص و عملیاتی ارائه خواهد شد. این امر می‌تواند به بهبود کیفیت خدمات و افزایش رضایتمندی ایثارگران منجر شود.

بازنگری طرح‌های پیشین و عارضه‌یابی سازمانی

مهری با اشاره به ارتباط این طرح با پروژه‌های قبلی گفت: برخی اقدامات مانند عارضه‌یابی سازمانی در گذشته نیز انجام شده بود، اما با توجه به تغییر شرایط و نیازهای جدید، ضرورت داشت این مطالعات به‌روز شود. در همین راستا، بازنگری و به‌روزرسانی برخی طرح‌های پیشین نیز در دستور کار قرار گرفته است.

سامانه سمات و فرآیند تأیید طرح‌ها

وی درباره روند ثبت و تأیید طرح‌های پژوهشی در سامانه سمات توضیح داد: تمامی دستگاه‌های اجرایی، از جمله بنیاد شهید، برای اجرای طرح‌های پژوهشی ملزم به ثبت آن‌ها در سامانه سمات زیر نظر دبیرخانه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری در وزارت علوم هستند. داوری و تأیید طرح‌ها کاملاً در اختیار کمیسیون‌های تخصصی این شورا است.

مهری افزود: برخی طرح‌ها ظرف دو هفته تأیید شده‌اند و برخی دیگر به دلایل مختلف، از جمله بررسی‌های تخصصی یا مسائل فنی سامانه، بیش از دو ماه در انتظار مانده‌اند. معیارهای ارزیابی شامل توانمندی مجری، ساختار علمی، روش‌شناسی و برآورد هزینه‌هاست و کمیسیون‌ها مستقل از نیاز دستگاه‌ها، بر اساس استانداردهای علمی تصمیم‌گیری می‌کنند.

شاخص ارزیابی استان‌ها و جذب یک درصد اعتبار پژوهشی

وی یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی عملکرد استان‌ها را جذب یک درصد اعتبار پژوهشی دانست و گفت: 11 استان مانند گیلان، فارس، اصفهان، خراسان جنوبی، کرمانشاه، همدان، زنجان و خراسان رضوی و... در این زمینه فعال‌تر بوده‌اند و پروپوزال‌های خود را نهایی و ارسال کرده‌اند.

مهری تأکید کرد: جذب این اعتبار کار تکلیفی معاونت فرهنگی نیست بلکه یک تکلیف قانونی برای هر استانی است و عدم تحقق آن ممکن است برای برخی استان‌ها در پایان سال تبعات نظارتی داشته باشد. نقش دفتر مطالعات در این حوزه، تسهیل‌گری و پشتیبانی علمی است.

نقش نخبگان و دانشگاه‌ها؛ پیوند نظر و عمل

وی با اشاره به سهم نخبگان در اجرای این طرح گفت: در بسیاری از استان‌ها، اعضای هیئت علمی شاهد و ایثارگر نقش کلیدی در تدوین و اجرای پژوهش‌ها دارند. در سطح ستاد نیز ۵۱ عنوان پژوهشی از ادارات کل دریافت شده و به دانشگاه شاهد و برخی دانشگاه‌های معتبر دیگر ارجاع شده است.

مهری افزود: برای تقویت جنبه کاربردی طرح‌ها، در کنار مجریان دانشگاهی، از کارشناسان متخصص ادارات کل ستادی به‌عنوان مشاور سازمانی استفاده شده تا ارتباط میان یافته‌های علمی و نیازهای اجرایی تقویت شود. تاکنون بیش از ۲۰ پروپوزال از دانشگاه شاهد دریافت شده که بخش قابل توجهی از آن‌ها در سامانه سمات ثبت شده است.

دستاوردهای نشست‌های استانی

وی درباره دستاوردهای نشست‌های تخصصی گفت: یکی از مهم‌ترین نتایج این فرآیند، کاهش فاصله میان ستاد و استان‌ها بوده است. مدیران استانی که در خط مقدم خدمت‌رسانی قرار دارند، تجربیات میدانی ارزشمندی ارائه کرده‌اند و این تعامل دوطرفه به غنای مطالعات افزوده است.

مهری اضافه کرد: بسیاری از اساتید دانشگاه نیز این اقدام را نشانه‌ای از رویکرد علمی و تحول‌خواهانه بنیاد دانسته‌اند؛ اینکه یک دستگاه اجرایی برای حل مسائل خود به ظرفیت دانشگاه‌ها رجوع کند، اتفاق مثبتی است.

تأثیر بر ساختار و تصمیمات کلان

وی تأکید کرد: نتایج این طرح می‌تواند مبنای تدوین سند راهبردی و اسناد تحولی بنیاد قرار گیرد. تصمیم‌گیری‌های کلان مدیریتی نیازمند پشتوانه علمی است و این پژوهش می‌تواند چنین پشتوانه‌ای را فراهم کند تا فاصله‌ای میان تحلیل علمی و تصمیم اجرایی وجود نداشته باشد.

چالش‌های اجرای طرح

مهری درباره چالش‌های پیش‌رو گفت: در هر فرآیند تحولی، طبیعی است که نیاز به تبیین، اقناع و هم‌افزایی درون‌سازمانی وجود داشته باشد. از آنجا که این طرح به بررسی سیاست‌ها و مأموریت‌ها می‌پردازد، در ابتدا ضرورت داشت اهداف آن برای برخی بخش‌ها بیشتر تشریح شود تا روشن شود این پژوهش با رویکرد اصلاح فرآیندها و ارتقای کیفیت خدمات طراحی شده و متوجه ارزیابی فردی مدیران نیست.

وی تصریح کرد: خوشبختانه با برگزاری جلسات توجیهی و تأکید بر نگاه علمی و آینده‌نگر طرح، همراهی مناسبی در سطوح مختلف شکل گرفته است و برگزاری قریب به ۱۴۸ نشست تخصصی در کشور نشان‌دهنده این هم‌افزایی است.

افق پیش‌رو

مهری در پایان خاطرنشان کرد: انتظار ریاست عالی بنیاد این است که با نگاهی علمی، منصفانه و دقیق، مسیر چهار دهه گذشته را بازخوانی کنیم تا بتوانیم با اتکا به داده‌های معتبر و تحلیل‌های تخصصی، آینده‌ای کارآمدتر برای بنیاد شهید و جامعه ایثارگری ترسیم کنیم. این طرح اگر به‌درستی اجرا و نتایج آن عملیاتی شود، می‌تواند گام مهمی در جهت ارتقای رضایتمندی ایثارگران و تحقق مأموریت‌های بنیاد باشد.

انتهای پیام/خ