دوشنبه 25 شهریور 1398 |

اسناد مکتوب شهدا چگونه نگهداری می شود؟

1397/12/21 گزارش حیات از مرکز حفظ اسناد بنیاد شهید و امور ایثارگران؛

اسناد مکتوب شهدا چگونه نگهداری می شود؟

حیات: اسناد فرهنگی مربوط به شهدا و ایثارگران از جنس کاغذهای کاهی دهه شصت است. اکثر این کاغذ ها عمری بیش از 30 سال دارند و محیط هایی مانند چمدان، کتابخانه و ... برای نگهداری از این اسناد مناسب نیست و روند تخریب را سرعت می بخشند. در نتیجه بهترین مکان برای نگهداری از این آثارارزشمند، آرشیو بنیاد خواهد بود که دارای شرایط استاندارد نگهداری اسناد است که در صورت نیاز نسخه ای از آثار به خانواده های شهدا تقویم می شود

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری حیات، اسناد به جای مانده از شهدا و ایثارگران، گنجینه های ملی ارزشمندی برای کشور ما هستند. این آثار ارتباطبین گذشته و آینده انقلاب و دفاع مقدس ما را که طلایی ترین نقطه تاریخ معاصر ایران اسلامی ماست را برقرار می کند. بنابراین این اسناد گواهی خواهد داد که جمهوری اسلامی ایران مورد ظلم و ستم قرار گرفته و ایثارگران از جان خود برای دفاع از وطن گذشته اند.
با توجه به اهمیت حفظ و نگهداری این آثار برای
 آیندگان، بنیاد شهید و امور ایثارگران به با ایجاد اداره حفظ و نگهداری اسناد، به جمع آوری و نگهداری این آثار ارزشمند از شهدا، جانبازان و آزادگان در آرشیوهایی با استاندارد های علمی، پرداخته است. در ادامه به چگونگی فعالیت این مرکز می پردازیم:

اکبر صادقی رئیس اداره حفظ اسناد بنیاد شهید و امور ایثارگران در گفت و گو با حیات درباره نحوه شکل گیری اداره جمع آوری اسناد اظهار کرد: اواسط دهه 70، بر اساس مطالعات انجام شده، این نیاز احساس شد که اسناد فرهنگی باقی مانده از شهدا جمع آوری و نگهداری شود. این امر در همان دهه آغاز و به صورت طرح محوری و بر اساس نیاز، تا سال83 این کار انجام شد.
وی گفت: از سال 83 به بعد و ادغام سه نهاد بنیاد
شهید، بنیاد جانبازان و ستاد آزادگان و تشکیل نهادی به نام بنیاد شهید و امور ایثارگران و ایجاد معاونت پژوهش و اداره کل اسناد، طرحی جامع به عنوان «طرح جامع جمع آوری اسناد ایثارگران» برنامه ریزی شد.
صادقی ادامه داد: این طرح دارای دستورالعمل های
خاصی بود. در این طرح هشت منبع اصلی شامل خانواده شهید، مسجد محل، بسیج محل، محلکار و محل تحصیل شهید و ... مشخص شد. در واقع همکاران ما در استان ها در این طرح پا به پای شهید از تولد تا شهادت به جمع آوری اسناد فرهنگی مربوط به شهدا اقدام کردند که این روش به «سیره پژوهشی» نیز معروف است.
رئیس اداره حفظ اسناد بنیاد افزود: ما 19 نوع اثر فرهنگی تعریف کرده ایم که
شامل مناجات نامه، دست نوشته، وصیتنامه، عکس، مقالات، داستان، کتاب، طراحی، نقاشی، شعر و ... است. در واقع تمام چیزهایی که سبقه فرهنگی دارد و به صورت مکتوب است. تولید کننده این آثار تنها خود شهدا و ایثارگران نیستند، بلکه اگر مطلبی به این عزیزان مرتبط باشد نیز جمع آوری شده است.
صادقی گفت: پس از ادغام سه نهاد ایثارگری، جامعه
آماری نیز افزایش پیدا کرد. بنابراین شهدا، آزادگان و جانبازان 70درصد، در فاز اول طرح جامع مورد جمع آوری اسناد فرهنگی قرار گرفتند. در مجموع بیش از 270 هزار نفر برای فاز اول طرح، انتخاب شدند. از این جامعه آماری 260 هزار پرونده و حدود 9 میلیون فایل سند داریم.
وی افزود: از سال 83 تا 91 جمع آوری فیزیکی آثار از
سراسر کشور به انجام رسید. اما باید به این نکته توجه داشت که کار جمع آوری تمام نمی شود زیرا هم تعداد شهدا در حال افزایش است و هم تکثر منبع وجود دارد، همچنین جانبازان70 درصد و آزادگان، در قید حیات و نیز در حال تولید سند هستند. در نتیجه باب جمع آوری آثار بسته نمی شود و تنها کاهش می یابد. بر اساس توصیه های اسنادی، موظف هستیم نسخه ثانویه ای از اسناد برای حفظ و نگهداری و بهره برداری داشته باشیم. بنابراین در کنار آرشیو فیزیکی، مخزن دیجیتال نیز ایجاد شده است.
از ابتدا تا انتهای جمع آوری اسناد

رئیس اداره حفظ اسناد بنیاد گفت: در ابتدا آثار در
استان ها به صورت فیزیکی از منابع مختلف، جمع آوری و در مرکز استان از آثار نسخه پشتیبان ایجاد و سپس اسناد به اداره کل اسناد ستاد ارسال می شود.
وی افزود: در اداره کل اسناد بنیاد شهید و امور
ایثارگران، برای انجام کارهای مربوط به نگهداری سه مرحله وجود دارد. مرحله اول جمع آوری و مستندسازی نام دارد. در این مرحله اسناد بررسی می شوند که با آمار ارسالی استان ها، مغایرتی نداشته باشند. در مرحله دوم که تنظیم و ساماندهی نام دارد، چند کار مهم انجام می شود. در ابتدا از اسناد، نسخه دیجیتالی تهیه می شود که زیر ساخت مخزن دیجیتالی است. همچنین نامگذاری و کدگذاری فایل ها و اصلاح ایرادات نیز در این مرحله انجام می شود.
وی افزود: مرحله سوم، حفظ و نگهداری است که دارای
بخش های مختلفی می باشد. در این مرحله اسناد جدید در بیگ باکس های خاص به مرکز اسناد ملی فرستاده می شود تا با گاز اتیلن اکساید ضدعفونی صورت گیرد که تا یک سال ماندگاری دارد و ما هر ساله ان ها را ضدعفونی می کنیم. بعد از ضدعفونی ، تشکیل یا تکمیل پرونده فرهنگی صورت می گیرد که در واقع همان به روزرسانی پرونده ها و غنی سازی آرشیو است.
رئیس اداره حفظ اسناد بنیاد افزود: در آخر، تمام توان خود را به کار می
گیریم که شرایط مناسب و محیط امنی برای اسناد باقی مانده به وجود بیاوریم که ماندگاری آنها را بتوانیم تا چند نسل تضمین کنیم.
وی گفت: یکی از کارهای مهم در این بخش، مرمت آثار
است. اکثر این آثار عمری سی ساله دارد زیرا کاغذهای مورد استفاده در آن زمان، دوامزیادی نداشت. در نتیجه این آثار نیازمند بازسازی با هزینه زیاد است.
صادقی ادامه داد: آثار مرمت شده همانند یک نوزادست که به مراقب های بیشتری نیاز دارد. در صورت خروج این آثار از محیط ایزوله،
بسیار زودتر از قبل تخریب می شود.
رئیس اداره حفظ اسناد بنیاد بیان کرد: در حال حاضر
آرشیو ستاد مرکز، دو قسمت دارد. یک قسمت مختص آثار شهدا و قسمت دیگر به آثارجانبازان 70 درصد و آزادگان تعلق دارد. البته لازم به یادآوری است که در این آرشیو، اسناد اصلی نگهداری می شود و در آرشیو استان ها تنها کپی آثار وجود دارد.
صادقی اظهار کرد: 64 درصد از 9 میلیون فایل موجود
در آرشیو، اسناد اصل است. نسخه اصل بقیه اسناد یا در دسترس بنیاد نبوده یا قبل از جمع اوری از بین رفته است. در مجموع از 95 درصد جامعه هدف مرحله اول، سند جمه اوری شده است.
وی افزود: در مخزن آرشیو، اقداماتی شامل مقاوم سازی
ساختمان در برابر آسیب های احتمالی مانند زلزله و آتش سوزی، ایزوله بودن، داشتن قابلیت تخلیه، سیستم تهویه مناسب برای کنترل دما و رطوبت انجام می گیرد. همچنین سالی چندبار ضدعفونی محیط نیز انجام می شود و برای ورود باید از روپوش و دستکش و پاپوش مخصوص استفاده شود.
نمایش عمومی اصل آثار فرهنگی شهدا در موزه های غیراستاندارد صحیح نیست

رئیس اداره حفظ اسناد بنیاد گفت: نسخه دیجیتال آثار، برای همگان خصوصا خانواده ها و محققان قابل استفاده است اما نمایش عمومی اصل آثار فرهنگی شهدا در موزه ها صحیح نیست. زیرا نمایش در موزه های غیراستاندارد و غیر ایزوله، روند تخریب را تسریع می بخشد.
وی افزود: اگر شرایط محیطی مناسب و ایزوله برای
نمایش وجود داشته باشد و تعداد بازدید کنندگان و مدت زمان نمایش محدود باشد، این امر امکان پذیر است.
صادقی ادامه داد: خانواده های شاهد و ایثارگر باید
بدانند اگر اسناد را به بنیاد تحویل دهند، نسخه کپی برابر اصل و نسخه دیجیتال به آنها تقدیم می شود. همچنین برخی خانواده ها به بنیاد مراجعه می کنند تا اسناد در حال تخریب را به ما بپسارند که ما از این اتفاق استقبال می کنیم. تاکید می کنم اگر خانواده ای به شرط امانت، سند را تحویل ما بدهد، ما ان را به خانواده برمی گردانیم.

حفظ آثار ایثارگران برای اثبات حقانیت ایران ضروری است
سعید گنجی رئیس اداره جمع آوری اسناد و مستندسازی بنیاد شهید و امور ایثارگران در گفت و گو با حیات اظهار کرد: این اسناد گنجینه های ارزشمندی برای کشور ما است که ارتباط بین گذشته و آینده را برقرار می کند. همچنین این اسناد گواهی خواهد داد شهدا و ایثارگران برای حفظوطن، از جان خود بدون چشمداشتی گذشته اند.
رئیس اداره جمع آوری اسناد و مستندسازی ادامه داد: تاکنون 9 میلیون سند از آثار شهدا، جانبازان 70
درصد و آزادگان جمع آوری شده است که به شیوه علمی و استاندارد در آرشیو بنیاد نگهداری می شود.
وی افزود
: گردآوری اسناد شفاهی ایثارگران که مکمل آثار مکتوب است نیز جز وظایف ماست که از سال 92 آغاز شده است. این اسناد شفاهی شامل خاطره نگاری والدین شهدا است. در این راستا در مجموع 30 هزار مصاحبه تصویری از والدین شهدا تهیه شده است نزدیک به شش هزار مصاحبه در آرشیو نگهداری می شود و در سنوات آینده این مسیر ادامه می یابد.
گنجی ادامه داد: هدف از انجام این مصاحبه ها ترویج سبک زندگی شهداست و اگاهی از نوع تربیت ایشان توسط ولدین است
.
محمد رضا مهری کارشناس مرمت و جانباز 70 درصد در
گفت و گو با حیات اظهار کرد: آثار پس از جمع آوری و تشکیل پرونده، بر اساس میزانتخریب طبقه بندی و در صورت نیاز به بخش مرمت ارسال می شود.
وی افزود: این اسناد به دلیل نگهداری در شرایط
نامناسب، رو به تخریب است و اکثر آثار در اثر پوسیدگی، پارگی، لکه خون و ...نیاز به مرمت دارد.

مرمت آثار فرهنگی شهدا، بسیار هزینه بر است

صالح ایمانی مسئول پروژه مرمت آثار فرهنگی بنیاد شهید و امور ایثارگران در گفت و گو با حیات اظهار کرد: برخی از اسناد موجود در آرشیو مرکز اسناد بنیاد شهید به علت عوامل آسیب رسانی مثل رطوبت بالا, قارچ و باکتری, موریانه, اسیدیته بالا, لکه خون, آثار تیر و ترکش و غیره دچار تخریبهای فیزیکی و شیمیایی شده اند و نیازمند مرمت و حفاظت هستند.
وی با اشاره به این که شیوه مرمت ما مرمت خشک نام
دارد، افزود: طبق مبانی بین المللی مرمت هر اثر هنری, فرهنگی و تاریخی که دچار یا در معرض تخریب هستند باید با جدیدترین روش ها و بالاترین حد استاندارد, با کمترین دخالت و عمل تخریبی و با استفاده از مواد برگشت پذیر, عملیات مرمت آنها اجرا شود تا این آثار دست به دست به نسل آینده منتقل شود.
ایمانی ادامه داد: در کارگاه مرمت اسناد بنیاد شهید و امور ایثارگران, با این نگرش و با استفاده از افراد متخصص و هنرمند , چندین سال است که مرمت اسناد اجرا می شود . اقدامات اجرایی در این کارگاه شامل پاکسازی فیزیکی و شمیایی, ضد عفونی, اسیدزدایی و لکه برداری, صاف کردن خطوط تاخوردگی, تثبیت و استحکام بخشی با استفاده از چسب های مرمتی و کاغذهای تی شو است
.
وی گفت: مرمت این آثار هزینه بالایی دارد زیرا مواد مصرفی در این کار، وارداتی است با این حال ارزش اسناد ان قدر زیاد است که این هزینه ها تامین می شود زیرا مرمت باعث افزایش طول عمر آثار و حفاظت در برابر آسیب های بعدی می شود
.
گزارش تصویری حیات از مرکز اسناد بنیاد شهید و امور
ایثارگران و آرشیو نگهداری آثار را می توانید اینجا مشاهده کنید.

مبینا آقاخانی

فایل های ضمیمه :

فایل های ضمیمه :

نظرات کاربران
نظر شما
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران :
لطفاً کد امنیتی که در عکس نشان داده شده، را وارد کنید کد امنیتی :