سه شنبه 12 فروردین 1399 |

فرهنگ ایثار و شهادت، نسخه قدرتمند عبور از بحران های ملّی است

14:37:0    1398/10/24 گفت و گو با حسن شهرکی پور مدرس دانشگاه و عضوهیات علمی

فرهنگ ایثار و شهادت، نسخه قدرتمند عبور از بحران های ملّی است

شکل‌گیری شورای عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت به جلسه مردادماه سال 91 مجمع تشخیص مصلحت نظام بازمی‌گردد که در آن به منظورگسترش و توسعه این فرهنگ، مقرر شد تا شورایی عالی با عضویت مسئولان نهادهای مربوطه که از بالاترین مقامات کشور هستند و به ریاست رئیس جمهور تشکیل شود.طی گذشت تقریبا 7 سال از زمان تشکیل این شورا و تدوین سند راهبردی آن فعالیت های بی شماری از جمله برگزاری همایش ها، نشست های تخصصی و دیگر فعالیت های مرتبط با راهبرد ها و سیاست های شورای عالی توسعه و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت انجام گرفته است. این بار پایگاه خبری حیات پای گفت و گو با حسین شهرکی پور دبیر شورای عالی ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت نشسته تا درباره اهداف، انگیزه ها و چشم انداز های کلان فرهنگی و اجتماعی، پیش روی این شورا از وی بپرسد. مشروح این گفت و گو را در زیر می خوانید.

لطفاً مختصری درباره خودتان و فعالیت هایتان بفرمایید.
من حسن شهرکی پور؛ متولد 1344، دارای دکترای تخصصی در رشته مدیریت آموزشی هستم، مدیر سابق بخش آموزش عالی بنیاد شهید و امور ایثارگران و در حال حاضر ریاست دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن را عهده دارم.  طی سال‌های گذشته در حوزه مسائل فرهنگی و اجتماعی فعالیت‌ های مستمر داشتم و در همین زمینه می توان به تدوین کتاب، مقاله، برگزاری همایش و کارگروه های مختلف اشاره کرد. از سال 93 و از شروع نخستین نشست های تخصصی مسئولین وقت برای تشکیل «شورای عالی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت»، مسئولیت دبیرخانه این شورا بر عهده من بود و در همین راستا سیاستگذاری و نظارت بر فعالیت های شورا را عهده دار شدم. از همان بدو امر و با شروع فعالیت شورای عالی، مُبادرت به تشکیل دو کارگروه در همین راستا کردم. با گرد آوری افراد با تجربه و کسانی که در حوزه ی ایثار سوابق اجرایی و مدیریتی خوبی داشته اند و همچنین اساتید برجسته دانشگاهی که در این زمینه صاحب نظر بودند، کارگروه ها را تشکیل داده و فعالیت های خود را پیش گرفتیم. هدف و زمینه فعالیت این دو کارگروه به قرار زیر است:
الف) کارگروه برنامه ریزی و سیاستگذاری ترویج و توسعه فرهنگ ایثار و شهادت 
ب) کارگروه علمی و فرهنگی،که این کارگروه عمدتاً مشاوران وزرا و دستگاه اجرایی بودند.
همزمان مجوز«فصلنامه ترویج فرهنگ ایثار و شهادت» را اخذ و تلاش شداز اندیشمندان، اساتید و دانشجویانی که در این زمینه علاقمند بودند برای ارائه مقاله دعوت به همکاری شد. در سال 96 نخستین همایش ایثار اجتماعی و در سال 98 دومین همایش ملی ایثار اجتماعی را در چندین محور و با مشارکت دانشگاه امام صادق (ع) برگزار کردیم.
آسیب شناسی فرهنگ ایثار، تدوین موضوعات پژوهشی دستگاه های عضو دبیرخانه شورای عالی ترویج، همچنین تدوین نقشه علمی دبیرخانه، تدوین شاخص های فرهنگ ایثار در جامعه و استخراج علمی آنها توسط پژوهشگران دانشگاه شهید بهشتی، همچنین توجه مولفان کتب درسی به موضوع ایثار و تشکیل هیات اندیشه ورز از اعضای هیات علمی دانشگاه امام صادق (ع) درخصوص ایثار اجتماعی که بیش از 15 جلسه برگزار گردید و حاصل آن کتاب«دریچه مفهومی به ایثار اجتماعی» شد که نخستین اثر در خصوص ایثار اجتماعی در جامعه بود.

به عنوان دبیر همایش «ایثار اجتماعی» لطفاً کمی درباره ایده های برگزاری این همایش، اهداف و انگیزه های آن بفرمایید.
«همایش ملی ایثار» دارای اهداف بسیار زیادی است که می توان همه آنها در ذیل دو محور عمده قرار داد: 
الف:اهداف راهبردی همایش:
1- ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه
2– دستیابی به چگونگی تعمیق و توسعه ایثار اجتماعی در لایه‌های مختلف جامعه
3- دستیابی به نقش و جایگاه نهادها و دستگاه های سیاستگذاری در توسعه ایثار اجتماعی.
ب: اهداف کاربردی:
1_دستیابی و احصاء سازه های مفهومی ایثار اجتماعی در وصایای شهدا، متون علمی، دینی، ادبی و نیز اساطیر.
2_دستیابی به چگونگی بازنمایی و انعکاس ایثار اجتماعی در آثار هنری
3_دستیابی به مکانیسم ها و سازوکارهایی جهت صیانت از ایثار اجتماعی در جامعه
4_دستیابی به نقش و جایگاه لایه‌های مختلف جامعه از سطوح فردی، سازمانی و اجتماعی در توسعه ایثار اجتماعی.
5_آسیب‌شناسی عملکرد نهادها و دستگاه‌های قانونگذاری و اجرایی در رابطه با ایثار اجتماعی.
6_دستیابی به جایگاه و نقش مکانیسم‌های جامعه‌پذیری در توسعه ایثار اجتماعی.
7_دستیابی به نقش و جایگاه نهادهای مدنی در توسعه ایثار اجتماعی در جامعه.

به عقیده شما، آیا ایثار به عنوان یک کنش اجتماعی می‌تواند همچون ابزاری قدرتمند در عبور از بحران‌های بزرگ اجتماعی، سیاسی و اقتصادی به ما یاری رساند؟
بله قطعاً همین طور است. دنیای معاصر با بحرانی عظیم تحت عنوان بحران ارزش‌ها مواجه شده است. بحرانی که به واسطه دور ماندن از ارزش‌های بشری،الهی و دینی پدید آمده است. به همین جهت یکی از دغدغه‌های مهم متفکران بشر دوست در دنیای جدید، ترویج ارزش‌های انسانی در عرصه تمامی شئونات زندگی انسان معاصر است و یکی از ارزش‌های مهم بشری که از دیرباز مورد توجه ادیان و ملل مختلف قرار گرفته است،ایثار می‌باشد. این موضوع در سطح وسیع در ادبیات و تاریخ و فرهنگ هم دیده می‌شود و دفاع مقدسِ ما نیز،منجر به رواج مفاهیم ارزشی از قبیل فرهنگ ایثار و شهادت در میان مردم بویژه نوجوانان و جوانان شد.
امروزه، درجامعه ما این حقیقت والا شناخته شده و پذیرفته شده است که مرگ به خاطر آرمان ها و هدف های باارزش که در جان آدمی ریشه دوانده و به فرهنگ تبدیل شده است، تحقق بخشیدن به آن آرمان ها و زنده کردن آنهاست. کسی که بدینگونه در این راه جان فشانی می کند در واقع به خویشتن حقیقی خود که همان آرمان اوست،حیات می بخشد و بدین وسیله بقاء می یابد. از جلوه های این حیات و بقاءمی توان به رویداد هایی که روز های اخیر در کشورمان اتفاق افتاد اشاره کرد. تشییع پیکر شهید سپهبد قاسم سلیمانی و  دریای بیکران جمعیت در شهرهای مختلف نشان از حیات جاودان این ارزش ها داشت.
ایثار اجتماعی علاوه بر آنکه یکی از راهبردهای اصلی برای حفظ هویت اسلامی- ایرانی در مقابل جریان‌های «جهانی شدن globalization» و فراگیر شدن فرهنگ غربی است، می تواند نمونه بسیار خوبی برای توسعه سایر مفاهیم دینی در عرصه اجتماعی باشد.
شکست‌ناپذیری ما پس از چهار دهه انقلاب اسلامی،مرهون فرهنگ ایثار و شهادت است و در حال حاضر نیز راه گذشتن از بحران‌های اقتصادی،سیاسی و اجتماعی، نهادینه کردن فرهنگ ایثار اجتماعی در جامعه است.


تعریف دقیق «ایثار اجتماعی» چیست؟ چه تفاوتی با مقوله «ایثار و از خود گذشتگی» در معنای کلی آن دارد؟
ایثار به معنای بذل، گذشت کردن از حق خود برای دیگران، نفع دیگری با دیگران را به نفع خود ترجیح دادن است.
ایثار به معنای خیرخواهی و توجه به خیر همگانی در ذیل نظام اجتماعی است؛ خیری که منافع دیگران را لحاظ می‌کند و لذا در زمره ارزش های تعالی انسانی است، چرا که خواسته و ترجیح اکثریت افراد جامعه می باشد. 
ارزش ها از مهم ترین اجزای یک فرهنگ و از باورهای یک ملت سرچشمه می گیرند و در رفتار فردی و تعاملات اجتماعی ظهور و بروز می یابند و صحبت درباره ایثار ما را به سمت مقوله اجتماع می کشاند، چرا که ایثار در ذات خود پدیده ای اجتماعی است. ما در بهشت مطلوب نیز زندگی فردی نداریم و اگر بخواهیم به آیات و روایات مراجعه کنیم، می بینیم که در همه صورت زندگی ما اجتماعی است و این زندگی اجتماعی به بسیاری از مفاهیم جمعی که یکی از مهمترین آنها مقوله ایثار است گره خورده است.
ایثار اجتماعی یکی از عوامل همبستگی اجتماعی است که موجب قوام و دوام جامعه و ایجاد سرمایه اجتماعی می شود. در بینش اصیل اسلامی، ایثار اجتماعی از خودگذشتگی برای رضایت الهی است و موجب بنیان اجتماع می باشد و به ارزش‌های اجتماعی همچون خیرخواهی، نوعدوستی، جوانمردی و گذشت، عدالت خواهی و نیز داشتن جهت‌گیری کنش جمع‌گرایانه در تعاملات اجتماعی در سطوح مختلف جامعه اعم از سطح کلان، میانه و خرد اطلاق می شود. به عبارت دیگر ایثار اجتماعی هم منجر به تقویت اخلاق ایمانی در جامعه و هم زمینه ساز انسجام بیشتر در جامعه دینی و اسلامی می شود.
به یک معنا ایثار اجتماعی،در جهت منفعت عموم است و این مساله یک نتیجه بزرگ در بر دارد و آن تاکیدی است که قرآن و پیامبر (ص) واهل بیت (ع) بر تقدم اجتماع مسلمانان بر فرد فرد مسلمین می کند.

برگزاری همایش هایی مثل «همایش ایثار اجتماعی» تا چه حد می تواند به نهادینه شدن فرهنگ ایثارگری در جامعه به ما کمک کند؟
ایثار و شهادت، به عنوان یک فرهنگ متعالی در زمره ی عالی ترین مفاهیم الهی و نتیجه والاترین ارزش هایی است که یک انسان متعهد می تواند به آن مقام دست یابد. شهادت نقطه اوج ایثار است. بنابراین ضرورت توسعه فرهنگ ایثار اجتماعی در امتداد فرهنگ ایثار و شهادت است. مفهوم ایثار محدود به زمان و مکان خاصی نیست و عالی‌ترین سطح ایثار،شهادت و از جان گذشتن است.
فرهنگ ایثار به عنوان عامل اصلی نجات ‌بخش و هدف راهبردی و عامل تأثیرگذار در جامعه ما تلقی می‌شود. می توان گفت اصلی‌ترین منبع قدرت نرم در جامعه و منظومه فکری و هویت‌ساز فرهنگ، ایثار است. به طوری که این فرهنگ برای¬مان قدرت ‌آفرین بود و قدرت فرهنگی به وجود آورد و قدرت ملی و قدرت نرم ما را در دنیا افزایش داد و باعث ایجاد قدرت امنیت ملی در کشور مان شد. لذا برگزاری همایش هایی مثل همایش ایثار اجتماعی قادرند تا فضای یک جامعه را بصورت گسترده تحت تأثیر قرار دهند و والاترین برکات را برای آن به همراه داشته باشند. 
بنابراین ما باید نسبت به این فرهنگ نگاه علمی داشته باشیم،زیرا آنچه موفقیت‌های مان را در هشت سال دفاع مقدس تضمین کرد، این فرهنگ غنی بود و حقیقت امر آن است که اگر رشادت‌ها و خدمات شهدا و ایثار گران بخوبی برای مردم معرفی شود و به قالب های کلیشه ای محدود نباشد، بیشترین و بهترین نتایج را به همراه خوهد داشت.
مادامی که روح ایثار در کالبد یک جامعه سریان و جریان دارد، آن جامعه زنده و پویاست و هیچ زمان، فرهنگ غیرالهی و ارزش های غیر انسانی بر آن جامعه سایه نخواهد افکند.
تقویت باورهای دینی و ملی که امروزه جزءاصلی‌ترین مسائل اعتقادی و فرهنگی به حساب می‌آید و در ردیف مهمترین وظایف ماست، از جمله مواردی است که با معرفی و تعمیق شخصیت، منزلت، عقاید و آرمان های ناب ایثارگران در سطحی فراگیر تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
هر جامعه ای برای تمدن سازی به حجمی از ایثار اجتماعی نیاز دارد. چون گام اول تمدن سازی جدا شدن از وضعیت نامطلوب به وضعیت مطلوب است که همیشه برای این امر مقاومت ها و موانع زیادی وجود داشته است. برای برداشتن گام اول و رسیدن به مراحل بعد، باید افرادی ایثار کنند و جان خود را فدا نمایند تا تمدن شکل بگیرد. در عصر حاضر نیز که جامعه اسلامی ایران به دنبال تمدن سازی است و می خواهد به فضای مطلوب جامعه برسد، نیاز به یک موتور محرک دارد و آن همان افرادی هستند که ایثار می کنند و منفعت دیگران را در همه زمینه ها به خاطر انگیزه های الهی و دینی بر منفعت خود ترجیح می دهند. با توجه به این مهم در شرایط کنونی ایثار و ترویج آن در جامعه فعلی از دوران دفاع مقدس نیز مهم تر است.


فایل های ضمیمه :

فایل های ضمیمه :

چاپ
نظرات کاربران
نظر شما
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران :
لطفاً کد امنیتی که در عکس نشان داده شده، را وارد کنید کد امنیتی :